Pierre Bokma (65) is volgens velen de beste acteur van ons land. Op dit moment is hij te zien in de films Mijn vader is een vliegtuig en Nr. 10. Achter al dat succes schuilt een bijzonder mens. Een gesprek over het leven in het algemeen en de liefde in het bijzonder.

Dit artikel is afkomstig uit Margriet. Elke dag verschijnt een selectie van de beste artikelen uit de kranten en tijdschriften op NU.nl. Daar lees je hier meer over.

"Ik heb veel onrust gekend," zegt Pierre Bokma ergens halverwege ons gesprek. Een eufemisme, zo blijkt. Want de gevierde acteur heeft een behoorlijk bewogen leven achter de rug. Altijd maar op zoek naar bestaansrecht. In zijn jeugd verhuisde hij van pleeggezin naar pleeggezin, eenmaal volwassen kon hij zich moeilijk hechten, kreeg vier kinderen en een stiefzoon bij drie verschillende vrouwen en kende lange tijd geen vaste woonplaats. Inmiddels heeft hij wat meer rust gevonden. Met Hendriekje, de moeder van zijn oudste én jongste kind (zoon Boetie van zes) woont hij in Rotterdam. Zijn liefde voor acteren is altijd de leidraad in zijn leven geweest.

Je speelt in de film Mijn vader is een vliegtuig een psychiatrisch patiënt, die na lange tijd bezoek krijgt van zijn dochter. Het verhaal is geïnspireerd op het leven van regisseur Antoinette Beumer. Heb je veel met haar gesproken?

"Zeker. Ik dacht dat haar jeugd vele malen gelijkmatiger was verlopen. Gewoon, omdat die drie zussen heel leuke meiden zijn (Antoinette Beumer is de zus van actrice Famke Janssen en actrice/schrijfster Marjolein Beumer, red.); slim, mooi, enthousiast. Het leek me logisch dat dit zo was gegroeid vanuit een zekere, veilige jeugd. Maar blijkbaar was hun weg toch hobbeliger dan ik dacht. Antoinette heeft het verhaal vormgegeven in een boek, het script en als regisseur van de film. Dat vind ik bewonderenswaardig.

Bij het spelen van deze rol ben ik deels van mezelf uitgegaan, in de zin van: stel nou dat een bepaald aspect van mijn bewustzijn ineens een andere afslag neemt. Dat ik niet meer een algemeen aanvaarde perceptie van het leven heb. Dan kan. En ik ben nagegaan wat in míjn leven niet volgens de lijn der verwachting is gegaan."

En waar kwam je op uit?

"Dat ik eigenlijk altijd op zoek ben naar de minst gekozen weg. In het werk en eigenlijk in het leven in het algemeen. Ik onderzoek het leven op zijn uithoeken, op de curieuze wendingen."

Waar komt die behoefte vandaan?

"Dat weet ik niet precies. Waarschijnlijk door mijn jeugd (Pierres moeder was zestien toen ze zwanger raakte, een schande in haar streng katholieke familie. Ze week uit naar Parijs om daar haar zoon te krijgen. Vervolgens belandde hij in verscheidene pleeggezinnen en internaten, red.), doordat ik altijd mijn eigen portaal heb moeten bouwen, de doorgang van mijzelf naar de wereld waarin ik moet communiceren met anderen. Ik heb nooit aan een lijn vastgezeten, heb me nooit gehecht aan welke pleegouders dan ook. Dat heeft gemaakt dat ik van alles heb kunnen uitproberen en uitzoeken, zonder last te krijgen van schuldgevoelens. Dat zie ik als een groot voordeel. Als je met een zware culturele of religieuze achtergrond te dealen hebt, is dat vaak een ander verhaal. Ik was vogelvrij."

Vroeger had je soms last van angstaanvallen.

"Daar heb ik gelukkig al jaren geen last meer van. Ik vermoed dat ze zijn weggebleven doordat ik op een gegeven moment heb gezegd 'Het is goed, kom maar, maar ik doe niet meer open.' Je moet ontvankelijk zijn voor zo'n wending in je hoofd, want dat is het. Je kompasnaald draait dol. Als je zelf wat instabiel bent én je omgeving je niet toestaat om veilige keuzes te kunnen maken, dan gaat het mis, krijg je een soort psychisch middelpuntvliedende kracht. Het gaat over verlies van controle die leidt tot een heel grote eenzaamheid. En die eenzaamheid vertaalt zich in fobieën. Je kunt geen verhouding meer zien ten opzichte van je omgeving."

Je jeugd heeft natuurlijk grote invloed gehad op je liefdesrelaties, dan kan bijna niet anders.

"Je blijft altijd zoeken naar die moederfiguur. Ik denk dat dat onontkoombaar is. Daarnaast heb ik best grove fouten gemaakt doordat ik snel geneigd ben de dingen zelf te willen doen in plaats van te delen. Ik weet nu dat anderen daar veel last van kunnen ondervinden. Ik heb kinderen gekregen bij vrouwen, maar het was voor mij niet vanzelfsprekend dat ik met het gezin dan ook een onverbrekelijke band zou hebben. Daar komt bij dat ik ben opgegroeid in een tijd van seksuele vrijheid, een beetje hippieachtig. Dat maakte het moeilijk om 'het heilige verbond' aan te gaan. Daar ben ik wezenlijk anders over gaan denken."

Hoe vond je het om vader te worden?

"Ik heb lang gedacht hoe het zou zijn als vader en kwam dan meestal uit op: dat is niks voor mij. Dat kan ik niet, daar ben ik niet voor in de wieg gelegd. En toen gebeurde het toch en vond ik het vaderschap behoorlijk leuk. Voordat ik vader werd, wist ik nooit zo goed wat houden van was. Maar met mijn kinderen was het er meteen en zo natuurlijk."

Maak je je weleens zorgen om je kinderen?

"Ik ben bang dat zij dezelfde onrust zullen ontwikkelen die ik heb doorgemaakt. Daar had ik misschien beter op moeten letten. Al hebben ze allemaal een punt gevonden van waaruit ze verder willen, toch zie ik ze soms worstelen. Ik wil graag dat mijn kinderen vanuit een rustpunt functioneren, zonder dat ze hun creativiteit of avontuurlijkheid verliezen. Het anker is minder stevig dan had gemoeten. Onlangs zei mijn zoon Daniel: 'Ik weet eigenlijk niks van jou.'

Hij wilde weten hoe mijn leven was verlopen. Ik zei: 'Stel maar vragen.' Dat werd een bijzonder gesprek. Terwijl ik altijd heb gedacht dat mijn verhaal voor anderen oninteressant was."

Zie jij je biologische ouders?

"Mijn moeder en ik hebben heel lang geen contact gehad, dat voelde beter. Sinds een paar jaar heeft ze verzorging nodig. Die geven we haar. Ik zie dat als een morele verplichting. Ze is inmiddels in de tachtig. Ik neem mijn moeder niks kwalijk, mijn vader trouwens ook niet. Mijn vader heb ik nooit gekend. Dat zaadje is letterlijk en figuurlijk in dode aarde gevallen."

Je speelt momenteel bij Schauspielhaus Bochum in Duitsland, waar regisseur Johan Simons de leiding heeft. Als je in Duitsland bent, woon je bij hem in huis. Hoe is dat?

"Johan is een goede vriend. Ik voel me prettig bij hem, ik kan zijn wie ik ben. Op het gebied van vriendschap heb ik voorheen best wat steken laten vallen. Ik mag dankbaar zijn dat mijn vrienden zo genereus zijn geweest om me te vergeven dat ik er niet altijd voor ze was. Soms was ik wat te veel met mezelf bezig."

Speelt in vriendschappen dezelfde 'moeilijkheid' als in relaties?

"Ja, het heeft allemaal te maken met mijn behoorlijk hoge mate van solitariteit."

Wat maakt jou een leuke partner?

"Geen idee, misschien ben ik een beetje onvoorspelbaar. Dat is, denk ik, overigens even aantrekkelijk als irritant. Ik vind het zeer aanmatigend als ik ga zeggen wat mensen leuk vinden aan mij. Ik zal eens navragen. Wat ik wel heb geleerd als het gaat om relaties is dat als je ruzie met elkaar hebt en dat zeurt en zeurt en wordt chronisch, de oplossing niet is om in een feitencyclus te geraken, zo van: jij deed dit, jij deed dat. Je kunt beter aan elkaar vragen: 'Wat vind je nog wél leuk?' Die les heb ik geleerd van goede vrienden van me: Paul en Mariëlle van Aubel. Soms zijn er nog genoeg redenen om bij elkaar te blijven."

En wanneer weet je of er genoeg redenen zijn?

"Als ze fundamenteel zijn en een soort driehoek vormen, een figuur. Als het gaat om losse punten die niks met elkaar te maken hebben en daartussenin ligt zó veel vijandig gebied, dan wordt het samenzijn een omgekeerd evenredig mijnenveld. Daar kom je elkaar at random een keer tegen op een gebied dat leuk is. Een relatie kan ook eindigen door desinteresse, dat alle wensen vervuld zijn en je bij iemand denkt: nou, dat was het, prima."

Hoe was dat bij jou?

"Bij mij had het veel meer te maken met de zoektocht naar de verantwoording voor mijn bestaan. Waarom ben ik hier? Leg mij dat maar eens uit. Ben ik een gouden idee geweest waar een vorm van invulling aan is gegeven? Of ben ik alleen maar geboren omdat twee mensen tegen elkaar zijn aangebotst? Die zoektocht heeft gemaakt dat ik bij een heleboel lieve, mooie en intelligente vrouwen toch heb gedacht: maar jullie zijn niet de verantwoording voor mijn bestaan."

Hoe kijk je naar het leven in het algemeen?

"Ik denk dat het leven in eerste instantie in veel opzichten per definitie onder de armoedegrens is. Ook mentaal. Als je om je heen kijkt leven alle dieren in de natuur onder de armoedegrens. Ik denk dat wij daar met onze cognitieve mogelijkheden een lapmiddel voor hebben gevonden, door over te produceren, maar im Grunde leeft een mens in de stress, puur om te overleven. Dat is het enige wat ons weerhoudt van een totale depressie. Daar zul je mee moeten dealen. Ook ik. De vraag naar God is niet anders dan de vraag 'Waarom dan toch zo?' De kunst is de onvolledigheid van dat leven te accepteren, opdat je niet wordt bevangen door totale eenzaamheid."

En dat lukt jou, die onvolledigheid accepteren?

"Ik vind vooral dat je bewondering moet hebben voor je eigen bestaan. Hoe ongelooflijk bijzonder is het dat je hier mag zijn, in dat enorme grote geheel? Dat vind ik waanzinnig! Uiteindelijk wordt alles een gedachte."