Een tangetje, een kleine zaag en een schop. Veel meer gereedschap had ontwerper Dave Hakkens uit Valkenswaard niet bij zich toen hij naar Portugal vertrok. Zijn plan: een duurzame manier van leven ontwikkelen en al doende een nieuwe gemeenschap opzetten. Al zijn successen, overwegingen en fouten deelt hij online.

Dit artikel is afkomstig uit Eindhovens Dagblad. Elke dag verschijnt een selectie van de beste artikelen uit de kranten en tijdschriften op NU.nl. Daar lees je hier meer over.

Eerst maar eens een paar paadjes maken. Dat denkt Dave Hakkens als hij november vorig jaar samen met zijn Portugese vriendin Rita aankomt bij zijn nieuwe thuis. Het is een stuk land van negen hectare nabij de stad Santa Comba Dão, net boven het midden van Portugal.

Het werd gekocht door zijn stichting, One Army. Op de lap grond staan twee vervallen gebouwen. Er liggen grote grasvelden naast een flinke heuvel. Er zijn kleine plasjes, beekjes, bomen en doornstruiken. Of 'prikbosjes', zoals Hakkens ze zelf noemt. Met dat tangetje en die kleine zaag gaat Hakkens de prikbosjes te lijf. En met zijn blote handen, die dan al snel vol krassen zitten.

Beginnen met helemaal niets

Een nieuwe gemeenschap bouwen zonder plan en dan maar beginnen met het knippen van ik-weet-niet-hoeveel 'prikbosjes'. Dat klinkt als een behoorlijk naïeve onderneming. "Het is natuurlijk een stuk makkelijker als je alles op voorhand plant", weet Hakkens ook wel. "Je gaat naar een stuk land, huurt een paar bulldozers en maakt de weg vrij. Bomen die je niet nodig hebt, hak je om en je zet er een prefab huis op."

Klaar! Een mooi nieuw paradijsje waar je lekker duurzaam kunt leven. Maar dat was nou precies niet het plan, legt Hakkens (33) telefonisch uit. "Het was een beetje de insteek om zo te beginnen. Met helemaal niets."

Echt helemaal niets? Jawel. Hij gaat er met dat beetje gereedschap naartoe en een busje om in te slapen. Lopen doet hij op oude gymschoenen met flink wat gaten erin. Niet handig, blijkt al snel. Want in het noorden van Portugal regent het best veel.

Op dit stuk land bouwt Dave Hakkens uit Valkenswaard in Portugal aan zijn eigen duurzame gemeenschap.

Op dit stuk land bouwt Dave Hakkens uit Valkenswaard in Portugal aan zijn eigen duurzame gemeenschap.
Op dit stuk land bouwt Dave Hakkens uit Valkenswaard in Portugal aan zijn eigen duurzame gemeenschap.
Foto: Dave Hakkens

Terug naar de basis

Of, nou ja, heel veel eigenlijk. Veel meer nog dan in Nederland. Wist Hakkens niet. Portugal, dacht hij, daar schijnt bijna altijd de zon. Nee dus. Laarzen kopen dan maar. De eerste 'upgrade' is een feit.

Zo zien kijkers van zijn YouTube-kanaal Hakkens al bijna een jaar ploeteren op zijn land. Als de houten stok van zijn schoffel bovenaan breekt, beukt hij het ijzeren ding een stukje lager op de stok weer vast met een steen.

Hakkens ging terug naar de basis, zoveel is duidelijk. "Ik heb het idee dat als je in de westerse wereld leeft, of de ontwikkelde wereld, dat je dan een grote footprint achterlaat. Een ecologische voetafdruk", zegt hij. "Puur door de systemen die we om ons heen gebouwd hebben is onze voetafdruk veel te groot."

Ga maar na: je gaat naar de supermarkt en koopt producten die van over de hele wereld ingevlogen zijn. In plastic verpakt meestal. Je rijdt in een ronkende file over aangelegde snelwegen, woont in een grote stad die niet duurzaam gebouwd is.

"Ik kreeg meer en meer het gevoel dat we ons leven anders in moeten richten", zegt Hakkens. "Hoe kun je als mens je leven organiseren zodat je een minder grote ecologische voetafdruk achterlaat? Dat is een hele moeilijke en complexe vraag. Want door alleen al mee te draaien in de maatschappij laat je een enorme voetafdruk achter."

Tak voor tak

Maar Hakkens niet. Of niet meer in ieder geval. Die gaat al bijna een jaar struweel te lijf, maakt paadjes, stookt fikkies. Hij probeert zijn land begaanbaar te maken, tak voor tak. En de toegangswegen. Die zijn in het begin totaal verregend.

De gemeente komt het oplossen. Morgen. Nee, een week later toch. Of volgende maand. Soms is het best lastig, die Portugese werkmentaliteit. "Dan plan je iets en moet je toch nog drie maanden wachten."

Zoals met die toegangswegen. Wanneer die eenmaal begaanbaar zijn, laat Hakkens twee containers komen. Die bouwde hij al eerder om tot keuken en werkplaats. Hakkens is handig. Heel handig blijkt later als hij een van de containers uitrust met een volledig werkend zonnepanelensysteem op het dak.

Alles online te volgen

Alles wat hij doet is online te volgen. Elke week verschijnt een nieuwe update op zijn YouTube-kanaal. Dingen die hij maakt, kun jij ook maken. Schema's en stappenplannen zijn terug te vinden op de site van zijn project. Allemaal gratis.

Ook het proces dat leidde tot de aankoop van het land, is online terug te vinden. Zo valt de keus op Portugal omdat in Nederland te veel regels zijn en te weinig plek. Dat Hakkens een Portugese vriendin heeft, is natuurlijk ook handig.

Ook online te vinden: verslagen van andere gemeenschappen die Hakkens bezocht. "Om van te leren." Toch niet zo naïef dus. Uiteindelijk wil Hakkens dat er meerdere mensen op zijn land komen wonen.

Het gaat namelijk niet alleen om de ontwerper zelf. Het gaat om de community. De gemeenschap. Een nalatenschap, noemt Hakkens zijn avontuur zelfs. Een avontuur dat hij 'Project Kamp' doopte.

Alles delen

Hakkens doet met Project Kamp eigenlijk hetzelfde dat hij al eerder deed. Hij deelt alles open source. Al zijn projecten vallen onder de stichting One Army. De kern is dat iedereen alles na kan en mag maken.

De Valkenswaardse ontwerper kreeg nationale bekendheid door zijn Phonebloks. Een modulaire telefoon die je niet meteen weg hoeft te gooien als een deel kapot gaat. Google ging ermee aan de slag. Het giga techbedrijf ontwikkelde zelfs een modulaire telefoon, maar deed daar vervolgens niets mee.

Later bedacht Hakkens het project 'Precious Plastics'. Hij bouwde een machine om plastic te recyclen en hergebruiken. Als stoel bijvoorbeeld. Of als contactdoos of forse LEGO-achtige bouwstenen. En nog duizend andere dingen. "Met Precious Plastics hebben we nu best een wereldwijde community."

Hetzelfde idee heeft Hakkens met Project Kamp: samen zullen we alles delen. Dat delen is overigens ook een kwestie van tweerichtingsverkeer. Vaak stelt Hakkens vragen aan zijn volgers, die veel reageren onder zijn video's. Je eigen duurzame gemeenschap bouwen, daar komt veel bij kijken.

"Er zijn zoveel dingen om uit te zoeken", zegt Hakkens. "Woon je alleen of met mensen samen? Hoe kook je dan? Waar haal je eten vandaan als het niet uit de supermarkt komt? Wat doe je voor inkomen?"

Op de foto Rita, de Portugese vriendin van Hakkens.

Op de foto Rita, de Portugese vriendin van Hakkens.
Op de foto Rita, de Portugese vriendin van Hakkens.
Foto: Dave Hakkens

Wrang

Dat laatste regelt Hakkens nu onder meer via zijn website. Daar kunnen mensen geld doneren zodat hij zijn queeste voort kan zetten. Voor grote projecten kun je specifieke donaties doen.

Hakkens heeft een houtversnipperaar nodig (5000 euro). Een van de ruïnes op het land wil hij omtoveren tot grote keuken voor de gemeenschap (40.000 euro). En er zijn meer zonnepanelen nodig (100.000 euro).

"Ons eten en onze basisvoorzieningen kunnen we nu betalen dankzij de filmpjes op YouTube", zegt Hakkens. Naar die wekelijkse updates kijken elke keer tienduizenden mensen.

Is dat niet wrang? Hakkens probeert zich (deels) los te koppelen van de maatschappij, maar doet dat door geld te verdienen dankzij de service van zo'n beetje het grootste techbedrijf ter wereld. YouTube is immers eigendom van Google.

"Ik denk ook wel dat dat inkomen iets voor de korte termijn is. Uiteindelijk vinden we een model waarbij mensen ons project cool vinden en daarom bijvoorbeeld elke maand een euro doneren toffer", zegt Hakkens. "Dat is beter dan dat mensen zo'n gare advertentie van YouTube in hun gezicht krijgen. In principe moet het project zichzelf uiteindelijk kunnen voorzien van voldoende geld."

'Moeilijk los te maken van bestaande structuren'

Maar zoiets moet langzaam groeien, weet Hakkens. Net zoals zijn hele duurzame gemeenschap. Die is in het prille begin ook niet per se volledig duurzaam. "Ik denk ook niet dat zoiets zomaar ineens gebeurt, dat je ineens helemaal duurzaam leeft. Er zijn wel mensen die dat doen. Die met klei een huis gaan bouwen, maar ik denk dat wij een minder extreme aanpak hebben. Anders gaan mensen ons voorbeeld ook niet volgen, denk ik."

Hakkens en zijn vriendin Rita zijn nog wel verbonden met de buitenwereld. "Ik denk ook dat het best moeilijk is je helemaal los te maken van bestaande structuren", zegt hij. "Wij zitten er een beetje tussenin, denk ik." Niet helemaal los, maar zeker ook niet helemaal vast.

Het gaat Hakkens ook om plezier te hebben van de plek waar je woont. "Dat je bouwt aan een plek die van jou voelt. Dat je zelf iets creëert. Ik denk dat zoiets in de huidige samenleving vaak wegvalt. Mensen hebben het idee dat ze onderdeel zijn van een grote machine. Ze missen passie."

Het basiskamp van Hakkens.

Het basiskamp van Hakkens.
Het basiskamp van Hakkens.
Foto: Dave Hakkens

Fijn proces

Daarom vertrok hij ook met nauwelijks iets in zijn zakken naar Portugal. "Het is een fijn proces om met een tangetje te beginnen en bosjes te knippen. Dan besef je: oké, misschien heb ik beter gereedschap nodig. Wanneer je dat gereedschap dan krijgt, waardeer je het heel erg. Dan voelt het als een grote upgrade."

Zo werden kapotte gympen laarzen, werd het tangetje vervangen door een bermmaaier en de handzaag door een elektrische kettingzaag. Hakkens gaat met kleine stapjes vooruit.

Al zijn de laatste stapjes toch al iets groter. Er is stromend water op zijn land dankzij een grondwaterput. Bijna een jaar lang leefde Hakkens van water uit jerrycans die hij vulde bij een tappunt in een nabijgelegen dorp. "Nu doe ik gewoon de kraan open en komt er water uit. Dat voelt als zo'n grote upgrade."

Nalatenschap

Hele suffe standaard dingen zijn nu ineens speciaal voor de ontwerper. "Dat maakt het leuk. We wilden het eerste jaar sowieso geen grote ingrepen doen in het land. We wilden eerst snappen in wat voor ecosysteem we zitten hier." Geen gekke gedachte, ondervindt Hakkens als hij er na een aantal maanden achter komt dat die prikbosjes eigenlijk bramenstruiken zijn.

Zo bouwt hij stapje voor stapje aan zijn grootste project tot nu toe. Zijn nalatenschap. "Ja, zo voelt het wel een beetje. Dit project gaat over ons leven nu, maar ook over hoe je iets achterlaat voor de volgende generatie."

Hij neemt daarbij een voorbeeld aan zijn Portugese buren. "Dat zijn allemaal super oude mensen. Die staan nog steeds elke dag op om op het land te werken. Ze planten nog steeds bomen." Maar die buren gaan de nieuwe bomen nooit groot zien groeien. En hun kinderen ook niet. Jonge Portugezen verlaten het gebied juist.

"Maar de buren blijven bomen planten", zegt Hakkens. "Omdat ze weten dat het gewoon goed is om bomen te hebben. Geen idee wie ze gaat gebruiken, maar ze zijn vast nuttig. Dat vind ik wel een mooie insteek. Zo staan we ook in dit project. Het is nuttig. Goed om uit te zoeken. Geen idee wie er gebruik van gaat maken en wat precies de omvang is. Maar het voelt als een goede richting om op te gaan."

Dave Hakkens aan het werk met hulp van zijn buren.

Dave Hakkens aan het werk met hulp van zijn buren.
Dave Hakkens aan het werk met hulp van zijn buren.
Foto: Dave Hakkens