Wat als niets meer werkt voor jongeren met verslavingen, psychische en gedragsproblemen? Dan is daar Yes We Can Clinics. Voor een documentaire verbleef televisiemaker Ewout Genemans drie weken lang in de jeugdkliniek.

Dit artikel is afkomstig uit het AD. Elke dag verschijnt een selectie van de beste artikelen uit de kranten en tijdschriften op NU.nl. Daar lees je hier meer over.

Ze was maandag weer even terug op de plek waar ze deze zomer tien weken aan zichzelf werkte: in de kliniek van Yes We Can Clinics in Hilvarenbeek. Britt (18) werd hartstochtelijk begroet. Toen de jongeren in de kliniek haar zagen, zwaaiden ze uitbundig en schonken haar hartjesgebaren met de hand. Coaches omhelsden haar.

Het weerzien met de Fellows, zoals de jongeren in de kliniek worden genoemd, deed Britt, net anderhalve maand uit de kliniek, zichtbaar goed. Bij Yes We Can Clinics worden jongeren van 13 tot en met 23 jaar behandeld voor psychische en gedragsproblemen en verslavingen. Britt kampte met een borderline- en eetstoornis, leed aan depressies en sneed zichzelf. "Toen ik hier binnenkwam, zag ik het allemaal niet meer zitten", blikt ze terug op haar binnenkomst vier maanden geleden. "Ik werd hier zo liefdevol ontvangen. Dat was ik niet gewend in andere klinieken. Eerst dacht ik: waarom is iedereen hier zo vrolijk? Ik vond dat raar. Doe niet zo nep, dacht ik. Later kreeg ik door dat dat echt was. Dat mensen je willen helpen. Dat was heel fijn."

Britt is een van de Fellows bij Yes We Can Clinics die deze zomer met camera werd gevolgd door Ewout Genemans, onder meer bekend van Dream School, Verslaafd!, Bureau Hofstad en de indringende documentaire Nicky Verstappen: Achter de schermen bij het politieonderzoek.

Warmte

Voor De Jeugdkliniek, Als Niets Meer Werkt, een zesdelige documentaire die vanaf vrijdag op Videoland is te zien, werd Genemans en zijn team drie weken lang een uniek inkijkje gegund door Yes We Can Clinics dat voor het eerst de deuren openzette. "We filmden de jongeren, hun sessies, hun ouders, we konden alle medewerkers spreken en de processen volgen. Zes, zeven dagen per week drie weken lang", aldus Genemans die voor Verslaafd! al jaren contact had met Yes We Can. "Maar ik kwam nooit verder tot de deur. Ik was zo benieuwd wat er aan de andere kant van die deur gebeurde."

Die deur opende Jan Willem Poot, de oprichter, nu wél. Op het fraaie landgoed van Yes We Can Clinics, wat in 2010 is gestart, is zijn ontvangst hartelijk. De man die zelf vroeger van kliniek naar instelling zwierf, toont de huiskamer, de zaal waar levensverhalen worden verteld, de keuken en de omgeving buiten, het vele groen. De warmte in en om de kliniek straalt je tegemoet, precies wat hij wil. "Warmte is een van onze pijlers, samen met liefde maar ook confrontatie. Jongeren moeten worden geconfronteerd met hun gedrag", zegt Jan Willem Poot, die uit ervaring spreekt.

Hij gokte, was aan de drank en drugs ('Uiteindelijk vijf gram cocaïne en een fles wodka per dag'). "In de klinieken waar ik terechtkwam, voelde ik me onveilig. Er werd drugs gebruikt, meisjes werden seksueel geïntimideerd, raakten zelfs zwanger en er heerste agressieve sfeer. Bovendien voelde ik me een patiënt. Pas na negen jaar hulpverlening kwam ik in een kliniek in Schotland, waar ik als mens gezien. Daar stonden ze naast me. Zei de psychiater ook wel eens tegen me: Jan Willem, ik weet het óók even niet. Het is de nieuwe vorm van hulpverlenen. Zo zag ik het ook voor me met Yes We Can Clinics."

Jan Willem Poot, de oprichter van Yes We Can Clinics. Foto: Koen Verheijden

Jan Willem Poot, de oprichter van Yes We Can Clinics. Foto: Koen Verheijden
Jan Willem Poot, de oprichter van Yes We Can Clinics. Foto: Koen Verheijden

Negatief imago

In 2004 kwam hij in herstel, zes jaar later startte hij Yes We Can Clinics. Vooral de laatste jaren kent Jeugdzorg een negatief imago, stelt hij. "Dat stoort me enorm. Jeugdzorg wordt als een gedrocht gezien en ik begrijp dat. Gemeenten en verzekeraars weten het ook vaak niet. Wie wordt waar geholpen? Waar gaat al dat geld naar toe? Maar er gaan ook een hoop dingen wél goed. Wij willen dat laten zien. Van A tot Z", stelt Poot die openheid predikt. Daarom was hij blij met het inkijkje dat Beau van Erven Dorens bood met Five Days Inside uit diverse instellingen. "Er was oprechte verbinding. Beau zei ook: Ik ga je niet laten vallen, maar er alles aan doen om je te helpen."

Die oprechtheid en openheid trof Genemans ook aan bij de jongeren in de kliniek. "Ze leren niet alleen om over hun problemen maar ook over hun gevoel te praten. Ik maak al jaren Dream School voor de NTR. Daarin zie je jongeren die mooie stappen maken. Dat zij als een soort helden worden gezien. Dat is hier ook met de jongeren die als ze hun verhaal doen en een voorbeeld willen zijn."

"Eerlijk gezegd schrokken wij de eerste paar dagen best wel van de heftigheid in de kliniek. Bij verslavingen denk je toch vaak aan mensen die onder brug met naalden in de weer zijn. Hier zijn jongeren met uiteenlopende problemen en verslavingen die allemaal ergens vandaan komen. Gevoelens die ze weg willen drukken. Daar gaan ze mee aan de slag. Ik werd wel verrast door de hoeveelheid pech sommigen kunnen hebben. Het is schrijnend om te zien dat jongeren zonder ouders opgroeien. Ouders aan de drugs zijn. Of net op de verkeerde plek zijn geboren. Zij kunnen daar gewoon niets aan doen", aldus de televisiemaker die vanzelfsprekend toestemming vroeg van de jongeren, hun ouders en behandelaars.

Meer transparantie is pure noodzaak om meer jongeren te helpen, is Jan Willem Poot overtuigd. "We zijn al langer bezig in de media. Met Verslaafd!, in talkshows, het Jeugdjournaal. Om jongeren die worstelen, hun ouders en familie te laten zien: geef niet op, je bént niet alleen. Yes We Can Clinics kan een oplossing zijn, maar er zijn veel meer klinieken. Wij kunnen twintig jongeren per week opnemen, maar krijgen vijftig aanmeldingen. Dat betekent dat we scherpe keuzes moeten maken. Met deze docu hoop ik dat andere organisaties, waarbij de behandeling ook effect heeft, óók hun deuren opengooien. En dat instellingen die níet voldoen, hun behandelmethode aanpassen. Een van mijn dromen is dat jongeren die hier zijn geweest trots kennen in plaats van schaamte. Trots op zichzelf. Dat ze aan zichzelf hebben gewerkt en dat dan willen delen."

Ook voor Genemans was de periode leerzaam. "Jongeren wordt geleerd veel te delen. Ik denk dat ook volwassen daar zelfs iets aan hebben. Bij Verslaafd! kwam ik wel eens gevallen tegen waarbij ik me afvroeg: gaat dit nog goed komen. Hier zag ik bij iedereen de potentie dat het goed zou komen. Met veel jongeren die bij ons in de docu zitten, gaat het nu ook goed."

Zo ook met Britt. Ze heeft nazorg en volgt een maatschappelijke zorgopleiding. "Voorheen hield ik alles voor mezelf tot de bom ontplofte. In de kliniek ga je vanzelf praten. Het gaat stukken beter. Ik heb het af en toe nog zwaar hoor, maar kan wel meer genieten. Als ik nu lach, is dat oprecht."

De Jeugdkliniek, Als Niets Meer Werkt vanaf vrijdag 24 september bij Videoland