Kan de koning vandaag, op Prinsjesdag, het geschonden vertrouwen herstellen na de reeks communicatieblunders van het afgelopen jaar? Nederland kijkt hem vanmiddag op de vingers.

Dit artikel is afkomstig uit het AD. Elke dag verschijnt een selectie van de beste artikelen uit de kranten en tijdschriften op NU.nl. Daar lees je hier meer over.

Voor de negende keer neemt koning Willem-Alexander kort na het middaguur plaats op het rode fluweel en declameert de troonrede. Het is al bijna routine.

Er is veel gebeurd het afgelopen jaar, maar vandaag een revanche nemen op zijn geknakte vertrouwenscijfers zit er niet in. Geen staatshoofd heeft ooit zijn imago weten op te poetsen met de troonrede. Die is niet van hem, die is geschreven door de politici uit het demissionaire derde kabinet-Rutte dat maar niet aan zijn einde komt. Een troonrede kan wel voor uitglijders zorgen: versprekingen, een inhoudelijke onjuistheid of ongemak.

Waar Prinsjesdag ongeveer samenvalt met een bevrijdingsgevoel van knellende maatregelen die de samenleving teisterden, zal bij het voorlezen van de troonrede door de koning een gevoel van ongemak niet te onderdrukken zijn. Een jaar geleden was hij nog het boegbeeld van de regering in de strijd tegen de pandemie. Die positie heeft hij door eigen toedoen verspeeld.

De koning en koningin tijdens de troonrede van vorig jaar. Foto: BrunoPress

De koning en koningin tijdens de troonrede van vorig jaar. Foto: BrunoPress
De koning en koningin tijdens de troonrede van vorig jaar. Foto: BrunoPress

Niet eens door de selfie met een Griekse restauranteigenaar omdat er geen afstand werd gehouden. "In de spontaniteit van het moment hebben we daar niet goed op gelet", zo excuseerde het paar zich eind augustus vorig jaar. Een beetje dom, maar het gevoel dat de koning een bondgenoot was in de pandemie bleef grotendeels intact. In de collectieve herinnering was beklijfd dat hij op de eerste voorjaarsdag een toespraak had gehouden, vijf miljoen Nederlanders hadden gekeken.

Persoonlijker

Zijn passages over de corona in de troonrede leken vorig jaar persoonlijker, minder kabinetsbeleid. Die ruimte kreeg hij van Rutte. Willem-Alexander mocht empathie tonen. "Corona raakt ons allemaal. Van Terschelling tot Aruba. Jong en oud. Mensen met een beperking vaak nog harder dan anderen. Corona raakt ons in school en werk. In het gemis van een aanraking. En vooral: in ons gevoel van veiligheid en vertrouwen."

En als conclusie: "Nederland heeft in de coronacrisis bewezen verantwoordelijk, saamhorig en flexibel te zijn. Laat ons dat volhouden zolang dat nodig is. En laat ons daar vertrouwen aan ontlenen voor de toekomst."

Het koningspaar tijdens het opnemen van een persoonlijke videoboodschap, waarin de koning ingaat op het afbreken van de vakantie naar Griekenland. Foto: BrunoPress

Het koningspaar tijdens het opnemen van een persoonlijke videoboodschap, waarin de koning ingaat op het afbreken van de vakantie naar Griekenland. Foto: BrunoPress
Het koningspaar tijdens het opnemen van een persoonlijke videoboodschap, waarin de koning ingaat op het afbreken van de vakantie naar Griekenland. Foto: BrunoPress

Precies dat ondergroef Willem-Alexander een maand na die troonrede met zijn vakantiereis naar Griekenland. Terwijl het hele land door premier Rutte werd gemaand in een coronapersconferentie in de herfstvakantie niet naar het buitenland te gaan, bestelde de koning de PH-GOV, het regeringsvliegtuig. Het mocht, zeggen ze in zijn omgeving, nog steeds. Maar de empathie met zijn onderdanen die thuis moesten blijven, haperde hier. Het inschattingsvermogen van de koning schoot tekort.

De vertrouwenscijfers denderden naar beneden. Eind vorig jaar was het gekelderd naar 47 procent. Met Koningsdag dit jaar kroop het weer omhoog naar 57 procent. En waar zijn score op betrokkenheid en meelevendheid 70 procent was, verloor hij daarvan meer dan de helft.

Handen schudden

Dat belette de koning niet om ná deze cijfers zich in een Haagse volksbuurt zonder mondkapje te begeven tussen vele tientallen Oranjesupporters die het EK voetbal volgden, en tegen het kabinetsbeleid in, handen te schudden.

Afgelopen zomer, net voor zijn vakantie, kreeg Willem-Alexander de vraag hoe hij al die kritiek toch ervoer. "Je leert ervan, je bespreekt het en voor de rest heb je een olifantenhuid en een prima leven", aldus de koning. Alsof hij zijn schouders ophaalde. "Die slechte vertrouwenscijfers interesseren hem niet, het gaat om de lange termijn", bevestigt een ingewijde.

Tijdens een bezoek aan Oranjesupporters schudde de koning per ongeluk wat handen. Foto: ROBIN UTRECHT

Tijdens een bezoek aan Oranjesupporters schudde de koning per ongeluk wat handen. Foto: ROBIN UTRECHT
Tijdens een bezoek aan Oranjesupporters schudde de koning per ongeluk wat handen. Foto: ROBIN UTRECHT

In weinig opzichten lijkt Willem-Alexander als staatshoofd op zijn moeder, oud-koningin Beatrix, maar in dit opzicht wel. Beatrix noemde populariteit in 2000, tijdens een televisie-interview met Maartje van Weegen 'gevaarlijk, oppervlakkig en tijdelijk'.

Rust rond de koning is hem dit jaar niet gegeven. "Tja, hoge bomen vangen veel wind", zei Máxima met een veelbetekenende blik tijdens haar televisie-interview ter gelegenheid van haar vijftigste verjaardag. Want naast de coronaperikelen was er dit jaar de ophef rond de speedboot van een paar miljoen. "Het was iets dat mijn man heel graag wilde hebben", schoot Máxima te hulp.

Ongepast

Ook was in kringen van parlementariërs en kabinetsleden tandengeknars hoorbaar toen de koning verscheen bij de Grand Prix van Zandvoort. Waar de rest van de regering aangaf het niet gepast te vinden daar te verschijnen, dook het staatshoofd wel op. Kamervragen volgden. De koning ging met zijn omstreden neef prins Bernhard op de foto en deed naar zijn idee ook zijn grootvader recht door er te zijn.

En ook het gerommel rond het sluiten van de kroondomeinen in Apeldoorn om er drie maanden per jaar te kunnen jagen, doet zijn imago geen goed. Het kabinet heeft zich na jaren eindelijk vermand om het openhouden van het kroondomein het gehele jaar te koppelen aan het verstrekken van de subsidie voor het beheer.

Columnist Özkan Akyol bewoog de afgelopen jaren al meer en meer naar het republikeinse kamp, vertelt hij, maar dat kwam het afgelopen jaar in een stroomversnelling. "Dat gedoe met die speedboot, natuurlijk die herfstvakantie in Griekenland, onlangs weer dat afsluiten van het landgoed om maar lekker te kunnen jagen. Ik weet dat over elke uiting, elke actie van die familie, eerst oeverloos wordt vergaderd. En toch slagen ze er keer op keer in om het verkeerde te doen. Daardoor vraag ik me ook af: wat voor een mensen zitten er in de hofhouding? Durven zij wel tegen de leden van de koninklijke familie te zeggen dat iets niet verstandig is?"

Foto: ANP

Foto: ANP
Foto: ANP

Gouden greep

Hoe het ook zij, als de minister van Financiën zijn koffertje met de financiële plannen opent, zit er naast alle tegenvallers één meevaller bij: prinses Amalia wil haar jaarlijkse miljoen niet incasseren zolang daar niets van haar kant tegenover staat. De komende vier, vijf jaar doet zij dat niet.

Een gouden greep, noemde Peter Rehwinkel, politicus en staatsrechtdeskundige en schrijver van het boek Amalia, de plicht roept dat zaterdag op deze site. Vorsten-hoofdredacteur Justine Marcella vindt het een gemiste kans dat de Oranjes de twee populairste prinsessen, Amalia en haar grootmoeder Beatrix, niet nadrukkelijker in stelling brengen in een poging de harten van het volk te heroveren. "Zeker online laat de familie kansen liggen, want op een platform als Instagram kun je eenvoudig iets van jezelf laten zien, zonder dat je daar buitenstaanders voor over de vloer hoeft te krijgen. In het geval van Amalia: laat zien wat je voor Moederdag bakt. Of post een juichfoto als je je rijbewijs hebt gehaald. Meer is niet nodig om een groot deel van Nederland met je mee te laten leven."

Amalia's ouders moeten volgens Marcella de rest van 2021 'meer doen dan op hun normale jaarplanning staat', om in elk geval weer zichtbaar te worden. Dat lijkt ook te gaan gebeuren. Zo wordt achter de schermen hard gewerkt aan twee staatsbezoeken naar Europese landen in oktober en december en staat een trip naar het Caribische deel van het koninkrijk met potlood in de koninklijke agenda, zodra de pandemie het daar ook toelaat. En dan zijn er nog talloze werkbezoeken in dit deel van Nederland. Een bron dichtbij de familie zei een tijdje geleden al: "Veel is uitgesteld, maar vrijwel niets is afgelast. Geloof me, er komt een overvol najaar aan. Het koningspaar kan niet wachten."