Natuurbranden teisteren het westen van de VS. In Oregon hielp Gert Zoutendijk bij de bestrijding van de grootste brand van het land. 'Het is heter, de branden zijn groter, ze beginnen eerder.'

Dit artikel is afkomstig uit het AD. Elke dag verschijnt een selectie van de beste artikelen uit de kranten op NU.nl. Daar lees je hier meer over.

Het is nog niet eens augustus, verzucht brandweerman Gert Zoutendijk (49), en nu al is in de Amerikaanse staat Oregon ruim 165.000 hectare bos afgebrand. Normaal, vertelt hij, begint het bosbrandenseizoen hier op z'n vroegst eind juli. Maar in het zuiden raast nu al drie weken een van de grootste natuurbranden ooit in Oregon die de naam Bootlegbrand heeft gekregen. "En zelfs daarvóór waren er al branden."

Zoutendijk, die oorspronkelijk uit Delft komt, is net thuis in Lake Oswego (een voorstad van Portland) na twee vermoeiende weken aan het 'front' van die Bootleg-brand. Als brandweervoorlichter houdt hij bewoners, collega's, lokale autoriteiten en media op de hoogte van de stand van zaken en slaat hij zonodig alarm. Dat moet steeds eerder in het jaar, nu klimaatverandering volgens experts voor extra hitte en droogte zorgt.

Gert Zoutendijk in zijn uniform.

Gert Zoutendijk in zijn uniform.
Gert Zoutendijk in zijn uniform.
Foto: Privéfoto

Zoutendijk werkt normaal in de omgeving van Portland, maar hielp de afgelopen weken de grootste onder ruim tachtig actieve grote natuurbranden in Amerika te bestrijden. Meer dan honderd woningen zijn in het zuiden van Oregon verzwolgen. Hij vertelt erover in het Engels - Nederlands gaat nog best, na ruim dertig jaar Amerika, maar veel brandweertermen leerde hij in het Engels toen hij als tiener brandveiligheid kwam studeren in de VS.

Hoe ongewoon is deze brand?

"De intensiteit, het extreme gedrag van het vuur, de snelle groei - het was gewoon verbazingwekkend, dat heb ik in mijn tijd bij de brandweer nooit gezien. In de eerste vier dagen verdubbelde de omvang van het vuur elke dag. De hitte was zo intens dat zich pyrocumulus-wolken vormden (wolken die ontstaan na verhitting van lucht door een natuurbrand of vulkaanuitbarsting en as en rook opstuwen, red.)"

"Normaal zie je dat misschien één of twee keer, nu gebeurde dat vijf dagen achter elkaar. De brand creëerde zo zijn eigen weer. We hadden bliksem, een tornado. Dat is echt ongekend."

Hoe gevaarlijk is dat?

"Heel gevaarlijk. We halen iedereen terug van de vuurlinie en staan in opperste staat van paraatheid als zulke wolken ontstaan. Ze kunnen namelijk in elkaar zakken, dat gebeurde twee keer. Dan komt zo'n wolk letterlijk naar beneden en creëert dat enorm veel wind die het vuur aanwakkert. Het is inmiddels iets kalmer, het vuur heeft een gebied bereikt dat al eens afgebrand is, dus daar is niet zoveel brandstof."

Brandweerlieden proberen de enorme Bootleg-brand in Oregon onder controle te krijgen.

Brandweerlieden proberen de enorme Bootleg-brand in Oregon onder controle te krijgen.
Brandweerlieden proberen de enorme Bootleg-brand in Oregon onder controle te krijgen.
Foto: AP

Hoe komt het dat het brandenseizoen zo extreem is?

"Ik ben geen weer- of klimaatexpert, maar daar heeft het wel echt iets mee te maken. Alles is droger. Het is heter, de branden zijn groter, ze beginnen eerder. We hadden hier vorige maand een hittegolf met een temperatuur van 46 graden, een record. Het is in deze regio altijd heel groen geweest, met veel regen en relatief koele zomers. Maar het regent niet zoveel meer en de zomers zijn heter. Je hoopt dat het maar een cyclus is, maar het lijkt alsof dit langzaam normaal wordt, zelfs in Oregon."

Wat betekent het groeiende risico van bosbranden voor de bewoners van het westen van de VS?

"Lang geleden zorgde het bos voor zichzelf. Rond dood hout en door insecten aangetaste bomen ontstond wel eens brand, maar dat was geen probleem, het brandde weg en zo bleef het bos gezond. Nu bouwen mensen hun huizen in beboste gebieden. Jarenlang hebben wij brandweerlieden daar branden geblust, omdat ze huizen bedreigden."

"Maar daardoor brandt dood hout niet weg en blijft het bos vol brandstof. Het is een nationale kwestie: hoe moeten we onze bossen beheren? Moeten we meer gecontroleerde branden inzetten, moeten we houtkap toestaan? Het beste is waarschijnlijk een combinatie van tactieken."

Brandweerlieden proberen de enorme Bootleg-brand in Oregon onder controle te krijgen.

Brandweerlieden proberen de enorme Bootleg-brand in Oregon onder controle te krijgen.
Brandweerlieden proberen de enorme Bootleg-brand in Oregon onder controle te krijgen.
Foto: Reuters

Hoe bestrijd je zo'n gigabrand in een kurkdroog bos?

"Het is zwaar, als het zo snel gaat kun je het niet zomaar stoppen door er water op te gooien. We leggen brandgangen aan. Daarvoor gebruiken we een weg, misschien een kreek, een weiland. Daar kappen we alles weg, maken we een ruimte vrij. Van daaruit bestrijden we vuur met vuur. Op het goede moment creëren we een tegenbrand tussen onze linie en de natuurbrand."

"Als het vuur dan op zo'n stuk grond afkomt is er weinig brandstof meer, omdat wij dat al gecontroleerd hebben laten wegbranden. Vooral de eerste twee weken waren heel moeilijk, op veel plekken sprong het vuur over onze linie heen. Brandende resten worden er overheen geblazen door de wind."

Hoe is de sfeer daar?

"Verdrietig. In het begin waren mensen heel angstig. Ze wisten niet wat er met hun huizen zou gebeuren en wilden updates, heel begrijpelijk. Het eist ook zijn tol van de brandweerlieden. Voornamelijk omdat je zo hard werkt en het vuur maar blijft gaan en gaan."

"Brandweermensen draaien dagen van 16 uur, zonder veel pauze. Je moet steeds in de gaten houden wat het vuur doet. Het gedroeg zich zo grillig, en de veiligheid van onze mensen is het belangrijkst. Het is heel stressvol. Je hebt altijd in je achterhoofd wat zou kunnen gebeuren."