Diverse scholen hebben in de zomer problemen met de kledingstijl van meisjes. Ze zouden te bloot gekleed zijn. Het Greijdanus in Zwolle, een gereformeerde scholengemeenschap, heeft onlangs ouders en leerlingen gemaild dat naveltruitjes niet zijn toegestaan. Maar waarom is dit zo'n probleem en waarom komt deze discussie jaarlijks terug?

Dit artikel is afkomstig uit de Stentor. Elke dag verschijnt een selectie van de beste artikelen uit de kranten op NU.nl. Daar lees je hier meer over.

Bij het bushokje voor het Greijdanus in Zwolle zitten Chris (15), Anne Iris (16) en Fleur (14) te chillen. Chris lacht, hij heeft niet zo'n problemen met het naveltruitjesverbod van zijn school, want voor hem geldt het niet. Fleur en Anne Iris vinden het behoorlijk vervelend.

Fleur, gekleed in een spijkerbroek en een strak zwart shirt met lange mouwen: "Het is niet chill om na te denken over wat volwassen mannen vinden van mijn kleding. Maar ik denk er dus wel bij na nu. Als je een te diep uitgesneden shirtje aanhebt, doen ze er al moeilijk over. Dan moet je meteen een T-shirt van de school aan."

Niet de blote variant

Anne Iris - spijkerjasje, T-shirt en spijkerbroek - zucht. "Het is moeilijk, ik heb heel veel naveltruitjes en doe ze graag aan, maar dat mag nu niet meer. Maar ik doe ze wel nog aan hoor, alleen de niet heel blote variant. Ik zag de conciërge wel kijken, maar hij zei niks. Ik snap wel dat het niet te bloot mag zijn, ergens. Maar aan de andere kant vind ik het onzin. Ik kan nu kleding niet aan die ik juist fijn vind om te dragen."

Fleur: "Sommige meisjes zagen zo'n rokje op Insta, met van die stipjes, die willen ze dan ook graag aan. Maar dat mag ook al niet, omdat die te kort zou zijn." Anne Iris maakt een beweging met haar hand op haar bovenbeen, ze laat zien tot waar een rokje mag zijn op school. Net boven de knie vinden ze eigenlijk al te kort.

Chris: "Pas waren er nog twee meiden die een Greijdanus-T-shirt aan moesten, omdat het te bloot was wat ze aanhadden. Sommige meiden zijn zich er echt wel van bewust dat het uitdagend is, maar anderen trekken het gewoon aan omdat ze het leuk vinden. Daar is toch niks mis mee? Maar docenten voelen zich ongemakkelijk. Of vanwege het geloof. Ik denk dat het merendeel van de jongeren op deze school ook helemaal niet bezig is met het geloof. Dat is toch meer iets van de ouders."

Fleur: "Soms zie ik docenten wel naar mijn buik kijken en ja, misschien denken ze dan wel iets seksueels, terwijl ik daar helemaal niet mee bezig ben." Beide meiden trekken een vies gezicht.

Sociaal wetenschapper Linda Duits

Sociaal wetenschapper Linda Duits
Sociaal wetenschapper Linda Duits
Foto: Privé foto

Het is een terugkerende discussie, afhankelijk van de mode op het moment in mei of juni en het weer, weet Linda Duits. De sociaal wetenschapper aan de Universiteit Utrecht heeft er in 2003 haar proefschrift over geschreven. Het gedoe over de naveltruitjes was toen ook een heet hangijzer, tegelijkertijd met gedoe over de hoofddoek. "Maar het komt jaarlijks weer terug, omdat er niemand is die het wint. Er is geen landelijke feministische club die zich erover uitspreekt. En blijkbaar is het geen echte splijtzwam. In januari hoor je er niemand over."

Playboytruitje

"Seksualisering is in the eye of the beholder. De meiden zijn helemaal niet bezig met de vraag of hun naveltruitje sexy is of niet. Voor hen is het warm, ze zien anderen het dragen en dus willen ze het aan. Een Playboy-truitje is voor een meisje een leuk shirtje met een konijn."

Duits ziet een vreemde paradox, die ze de meisjesparadox noemt: aan de ene kant willen we geen hoofddoeken op scholen, want we willen meisjes niet bedekken. Maar aan de andere kant, als meisjes te bloot zijn, moeten we ze wel bedekken. Ze moeten sexy zijn, maar niet seksueel. Meisjes moeten goed hun best doen op school, maar niet te slim zijn. " Ze zijn zich daar continu van bewust nu, wat de maatschappij van hen verwacht."

Het wordt dus bij de meisjes gelegd, het bekende victim blamen; je vraagt erom als je een kort rokje draagt. "Waarom maken we het die meiden op school zo lastig? Waarom is de navel van een meisje zo aanstootgevend en die van een jongen niet?"

Docenten moeten leren zich ermee te verhouden, met die meiden die zich zo kleden. "Ze moeten zich afvragen waar ze zich nou eigenlijk druk om maken. Maar maak niet een jong meisje verantwoordelijk voor de blik van een ander."

Gooi het open

Nynke Politiek, style- en imagocoach uit Wilp, adviseert veel bedrijven en overheidsinstanties over kleding en imago. Ze is ervan overtuigd dat je het gesprek moet aangaan met meisjes en niet moet zeggen dat er iets niet mag. Sowieso is ze voor de vrijheid om te kiezen wat je wil dragen. "Gooi het open. Vraag ze wat wil je uitstralen, hoe denk je dat jouw kledingstijl overkomt bij anderen? Wat wil je ermee bereiken? Willen ze sexy zijn, of er gewoon wat volwassener uitzien?"

Nynke Politiek

Nynke Politiek
Nynke Politiek
Foto: Marieke van Dulmen

Toch denkt ze dat er sinds de Me Too-discussie bijna een taboe rust op kledingstijl en daar als man iets van zeggen. "Als leraar ben je meteen een viespeuk als je er iets van vindt. Maar ook op de werkvloer is het een probleem. Niemand maakt het bespreekbaar, het wordt niet aangepakt."

Wat is bloot? Ook dat is heel persoonlijk, meent ze. De een vindt een rokje 5 centimeter boven de knie bloot en de ander tot net over de bil. "Ook op het werk en tijdens je studie moet je nadenken over waar je wil dat de aandacht naartoe gaat. Dat kan toch niet het korte rokje zijn, maar zal eerder gaan over wat je professioneel te bieden hebt."

En ja, het is vreemd dat het niet gaat over de kleding van jongens, of van punkers of van anderen met een andere stijl. "Jongens zie je ook wel eens in shirts met een bepaalde opdruk die wel eens veel erger kunnen zijn dan een minirokje."

Hoerig en sletterig

Voor sommige docenten is het lastig, blijkt. Rob, al zestien jaar docent wiskunde op een havo/vwo-school, wil verder anoniem blijven. "Als kinderen het van hun ouders mogen dragen, dan zou het ook van de scholen moeten mogen. Punt.

Maar er zit natuurlijk veel meer achter, zegt hij. Naveltruitjes en te blote kleding zouden 'hoerig' of 'sletterig' staan. "Tegelijkertijd willen we onze dochters een bepaalde mate van vrijheid geven en willen we ze ook niet in een boerka naar school sturen. Je vraagt je met name in de eerste situatie als docent wel eens af, of je een kind niet tegen zichzelf in bescherming moet nemen."

Docenten moeten te allen tijde de leerling zien als leerling, vindt leraar Rob. "Tegelijkertijd kun je de seksualiteit die het kán uitstralen niet ontkennen. Alhoewel we in 2021 leven, zijn mannen nog steeds voor een groot deel primaten. Vooral mannelijke professionals (in kerk, op de filmset, bij sportclubs, op scholen) blijken regelmatig niet in staat hun handen thuis te houden."

Niet naar de buik kijken

Rob: "Het is bijna onmogelijk geworden een leerling of speelster uit je team een knuffel te geven bij blijdschap of verdriet, zonder dat je je bewust bent van hoe de omgeving het zou kunnen opvatten. Er staat een onnatuurlijke spanning op iets waar eigenlijk helemaal niet zo spastisch over gedaan zou moeten worden. Bovendien ontstaat door deze hele discussie juist een soort 'roze olifant'. Ik probeer zelf voor mijn gevoel juist geforceerd vooral niet naar een buik te kijken, om niet de schijn tegen te krijgen. Maar je moet niet de mannelijke docent als tegenargument tegen naveltruitjes gebruiken. Want daarmee zet je eigenlijk alle mannelijke docenten in een bepaalde hoek."

Sociaal wetenschapper Linda Duits noemt dat 'pedopaniek', een angst die zeer diep geworteld zit vanaf de jaren 90. Maar ook die heeft te maken met die seksualiserende blik. "Bloot hoeft niet seksueel te zijn. Als we allemaal zo paniekerig doen over meisjes die iets te bloot zijn, geven we eigenlijk de pedo gelijk. Dan is het dus zo dat die meisjes seksueel zijn."

Docent Marcel Slootweg gaf jaren les op de Thorbecke Scholengemeenschap in Zwolle. Hij vindt kledingvoorschriften paternalistisch en niet van deze tijd. "Kinderen van die leeftijd zijn op zoek naar hun identiteit. Daar horen naveltruitjes kennelijk bij. Ik zou me toch ernstig bezwaard voelen als ik zou worden afgeleid door een zestienjarige in een blote buik. Kom op zeg, het zijn kinderen."

Niet betrouwbare jongens

Ilona geeft les op een christelijke middelbare school in Harderwijk. Zij vindt dat leerlingen, jongens en meisjes, in degelijke kleding naar school moeten komen. Dat wil zeggen: een T-shirt en rokken of broeken die minimaal net boven de knie zijn. Op haar school gelden geen officiële kledingvoorschriften. "Ik zie wel eens korte truitjes. Voor medewerkers geldt dat ze niet uitdagende kleding mogen dragen. Maar eigenlijk vind ik dat er een uniforme afspraak over moet komen."

Wat haar betreft moet dat voor de veiligheid. "Buiten voor de school wordt er gedeald en staan in mijn ogen jongens die niet betrouwbaar zijn voor die meisjes."

Verklaring ondertekend

Buiten bij het Zwolse bushokje vertelt Anne Iris dat de dag na de mail van de directeur van hun school, waarin hij stelde dat naveltruitjes niet zijn toegestaan, de leerlingenraad in een brief heeft geschreven dat ze het er niet mee eens is. "Veel mensen hebben die ondertekend, ook veel jongens."

Maar of het iets zal uithalen dat weten ze niet, want ze hebben er al twee weken niets meer over gehoord. Chris: "De school zal niet buigen, maar misschien wel iets coulanter worden." Anne Iris: "Ik vind het wel jammer dat het voor onze generatie nu verpest is. Dat jongens en volwassenen zich bemoeien met hoe wij eruit zien en wat wij aan mogen." Chris knikt. "Dat zou gewoon niet moeten, toch?"