Jarenlang leeft de Syrische vluchteling Ahmad Al K. een gemoedelijk bestaan in het Zeeuwse Kapelle. Tot er een video opduikt waarop hij een krijgsgevangene executeert. Vrijdag moet hij zich voor de rechter verantwoorden. Is Al K. een heimelijke oorlogsmisdadiger, of was hij een man op de verkeerde plek?

Dit artikel is afkomstig uit de Volkskrant. Elke dag verschijnt een selectie van de beste artikelen uit de kranten op NU.nl. Daar lees je hier meer over.

Wie Ahmad Al K. (49) tijdens de eerste zittingen bij de extra beveiligde rechtbank in Rotterdam aanhoort, heeft een flinke portie verbeeldingskracht nodig om in hem een oorlogsmisdadiger te zien. Tijdens de hele zitting balanceert de Syrische vluchteling, in strakke polo en trainingsbroek, op het puntje van zijn stoel. Uit zijn geagiteerde gebaren en stem spreekt diepe verontwaardiging. "Mevrouw de rechter, uqsimu billah (ik zweer bij God), ik heb geen bloed aan mijn handen!"

Maar die gedachte verdwijnt als sneeuw voor de zon als een executiefilmpje wordt getoond. Op korrelig beeld wordt een bebloede militair naar een rivier geleid. Na een 'Allahu akbar' wordt hij doorzeefd met tientallen kogels. Als Al K. naar de beelden zou kijken, zou hij zichzelf zien staan: zelfverzekerd, revolver in de hand, het eerste schot lossend. In plaats daarvan buigt de Syriër zijn hoofd en kijkt hij minutenlang naar de grond.

VV Kapelle

Vrijdag wordt duidelijk welke straf justitie passend vindt voor Al K., de man die in 2019 van zijn bed werd gelicht in het Zeeuwse dorp Kapelle, waar de verdachte met zijn vrouw en zeven kinderen woonde. Een modelburger, zeggen de verbaasde dorpsgenoten dan over de vluchteling: graag geziene bezoeker in de plaatselijke kerk en vaste kracht langs de lijn bij VV Kapelle.

Met geen woord heeft hij gerept over het woelige verleden waarvan het OM hem nu verdenkt: lidmaatschap van het terroristische Jabhat al-Nusra, een tak van Al Qaeda, en betrokkenheid bij die executie op het filmpje.

Volgens Al K. zijn de aantijgingen gebaseerd op een reeks misverstanden en onjuiste getuigenissen. Nadat hij als beroepsmilitair in 2011 was gedeserteerd uit het leger, koos hij de kant van de het Vrije Syrische Leger, vertelt Al K. Samen met anderen vormde hij een lokale politiemacht die vooral voorzieningen beveiligde, zoals de bakkerij.

Uitstekende dossierkennis

Dat getuigen zouden hebben verklaard dat Al K. voor al-Nusra vocht, is volgens hem 'lachwekkend'. "Ik lees getuigenissen van mensen die slechts hebben gehoord dat ik een terrorist was. Maar wie heb ik geterroriseerd of vermoord? Waar zijn de families van deze slachtoffers?"

Naast getuigenverklaringen beroept het OM zich op een reportage in The Guardian. Volgens de Britse krant had Al K. de reputatie van een van de 'meest meedogenloze mannen' in de provincie. Tegenover een verslaggever zwoer de verdachte trouw aan al-Nusra. Dat was een leugen, claimt hij nu, uit angst dat de terroristische organisatie hem niet met rust zou laten.

Eens te meer blijkt hoe complex het is om de omstandigheden en intenties in conflictgebied, duizenden kilometers verderop in Nederland te reconstrueren. De verdachte, die uit een scherp geheugen put en uitstekende dossierkennis toont, wijst de rechters meermaals op het verwarren van plaatsnamen en getuigenissen.

Hoge militair

Maar het reconstrueren van die standrechtelijke executie van de gevangen hoge militair uit het regeringsleger is minder ingewikkeld. Er is een grote hoeveelheid beeldmateriaal voorhanden van de gebeurtenissen op 10 juli 2012 aan de oever van de Eufraat, een misdaad die werd opgeëist door al-Nusra.

Op de beelden is te zien hoe het eerste schot wordt gelost door Al K. In de rechtszaal verdwijnt negen jaar later zijn bravoure wanneer de executie aan de orde komt. De vragen van rechters beantwoordt hij timide.

Al K. heeft pogingen gewaagd om de executie te voorkomen, zegt hij. Om de gevangene te ruilen voor zijn broer, die door het regeringsleger gevangen werd gehouden. Toen die pogingen mislukte, zag hij zich gedwongen mee te doen. "Ik voelde me in het nauw gedreven. Als ik niet meedeed, zou mijn eigen leven gevaar lopen." Die lezing wordt bevestigd door een getuige die is gehoord door de Duitse politie.

'Moeilijkste periode'

De verdachte zou bewust hebben misgeschoten. Volgens een analyse van het Nederlands Forensisch Instituut (NFI) blijkt dat vier kogels die hij afvuurde het slachtoffer missen. Een kogel belandt in de borst van de militair, die volgens het NFI dan waarschijnlijk al overleden is.

Al K. hoopt dat de rechtbank inziet dat hij niet in de cel thuishoort. Wat hij zal doen als hij vrijkomt? "Ik ben hier gekomen om mijn kinderen betere kansen te bieden. Maar alles is me hier vreemd: de taal, de gebruiken, het land. Buren hebben ons bekogeld met bier, koffie en stenen; mijn zoon is drugs gaan gebruiken. In Syrië heb ik alleen nog maar een kapotgeschoten huis, maar dat kan ik gaan herbouwen. De laatste dagen van mijn leven wil ik daar doorbrengen. Maar alleen als Al Assad weg is."