De Chinese Communistische Partij is honderd jaar en viert dat zoals zij zelf is: strak geregisseerd, met groots vertoon en een nog groter arsenaal aan veiligheidsmaatregelen. De CCP is uitgegroeid tot een van de grootste, machtigste en langst regerende partijen ter wereld. Hoe heeft ze dat klaargespeeld en wat kan haar nu bedreigen?

Dit artikel is afkomstig uit de Volkskrant. Elke dag verschijnt een selectie van de beste artikelen uit de kranten op NU.nl. Daar lees je hier meer over.

Wie donderdag in China naar buiten gaat, kan er niet omheen: het hele land kleurt rood. Langs alle straten, van Peking tot in de kleinste dorpen, hangen rode vlaggen. Op pleinen en in parken zijn thematische bloementapijten aangelegd, met een hoofdrol voor rode lelies. En overal vinden 'rode' tentoonstellingen, concerten en toneelvoorstellingen plaats: alleen al in Sjanghai zijn 413 optredens gepland rond communistische thema's.

Geen moeite is te veel, want vandaag is een historische feestdag: de honderdste verjaardag van de Chinese Communistische Partij. Het is een bijzondere prestatie: de CCP is een van de grootste en machtigste partijen ter wereld, en zowat de langst regerende communistische partij. Die van de Sovjet-Unie struikelde na 73 jaar; de CCP is in haar 72e regeringsjaar machtiger dan ooit. De vraag stelt zichzelf: hoe heeft de partij dat klaargespeeld?

Meedogenloos

Het succes van de CCP komt allereerst voort uit haar meedogenloze karakter. De partij hanteert een breed arsenaal aan dwang- en controlemiddelen. Dat is zelfs te zien aan de festiviteiten vandaag, die gaan gepaard met draconische veiligheidsmaatregelen. In Peking zijn bijvoorbeeld hele wijken afgesloten en tienduizenden woningen gecheckt. Koeriers mogen al weken geen ontvlambare producten, messen of drones naar Peking sturen. In heel China zijn alle politieverloven ingetrokken.

Ook de feestvierders - de partijleden van hoog tot laag - zijn met strakke hand voorbereid op de festiviteiten. Ze hebben de afgelopen maanden iedere dag in een app hun kennis van de partijgeschiedenis moeten bewijzen, hebben met de hand een heel hoofdstuk moeten overschrijven uit een opgelegd geschiedenisboek, en ze hebben dezer dagen zelfs toestemming nodig als ze Peking willen verlaten. De partijdiscipline is strikter dan ooit.

Het is tekenend voor de controledrang van de CCP, die een nultolerantie heeft voor alles wat haar macht zou kunnen bedreigen. Van het neerslaan van het Tiananmenprotest in 1989 tot het decimeren van de vrije meningsuiting in Hongkong, van de onderdrukking van Tibetanen en Oeigoeren tot het te lijf gaan van de covidpandemie met de strengste lockdowns en reisrestricties ter wereld: de CCP accepteert geen enkele tegenkracht.

Economisch mirakel

Maar repressie voldoet niet als verklaring; die gaat voorbij aan alles wat de CCP heeft bereikt. De partij mag in de jaren vijftig en zestig economische rampen hebben aangericht, sinds de liberalisering in 1978 vindt in China een economisch mirakel plaats. In amper veertig jaar heeft het land een ontwikkeling doorgemaakt waar andere geïndustrialiseerde landen eeuwen over hebben gedaan. Voor de overgrote meerderheid van de Chinezen is het leven veel beter geworden. Ook de pandemie werd, in tegenstelling tot zowat de hele wereld, met succes onder controle gebracht.

Voor steeds meer Chinezen zijn die prestaties een reden tot trots. China is een natie met een rijk verleden, waar de inmenging van westerse machten en Japan tussen 1839 en 1949 als 'een eeuw van vernedering' wordt gezien. Het verhaal van een Chinese wederopstanding valt er bij velen in goede aarde. In een strikt gecontroleerd informatielandschap, waar de vernederingen en behaalde doelen nog wat extra worden aangedikt, is het een dankbare bron van bestaansrecht voor de CCP.

Het is die combinatie van prestaties en restricties waardoor veel Chinezen de CCP respecteren, of op zijn minst voor lief nemen, en dat de Chinese eenpartijstaat het al zo lang volhoudt. Waarbij de vraag rijst of de formule ook in de toekomst kan blijven werken.

Tsjernobyl-moment

De voorbije decennia hebben westerse experts regelmatig het einde van het CCP-regime aangekondigd en nog maar vorig jaar werd de corona-uitbraak in Wuhan als China's Tsjernobyl-moment gezien. Die voorspellingen bleken een voor een onjuist, maar de CCP kampt nog steeds met grote risico's. De Chinese schuldenberg is enorm, de middenklasse mort over de torenhoge werkdruk, de bevolking vergrijst en de economische groei vertraagt. Tegelijkertijd stuit China internationaal steeds meer op tegenstand. En het grootste risico: met alle macht geconcentreerd in de figuur van partijvoorzitter Xi Jinping is het regime kwetsbaar. Als hem iets overkomt, kan er een opvolgingsstrijd uitbreken.

Een meer fundamentele kwestie is dat de balans tussen restricties en prestaties de afgelopen jaren flink is verschoven. Sinds het aantreden van Xi Jinping is de surveillancestaat vele malen machtiger geworden, is de onlinecensuur strenger dan ooit en moeten ook privéondernemers weer meer in de pas van de partij lopen. Er zijn in zekere mate parallellen te zien met eerdere periodes uit de Chinese geschiedenis van persoonlijkheidscultus en repressie, en die liepen niet goed af.

Tegelijk is duidelijk dat de CCP heel wendbaar is en in staat tot enorme bochten: van communisme naar staatskapitalisme, van internationaal isolement naar deelnemer en uitdager van de bestaande wereldorde, van complete virusontkenning naar totale lockdown. Of dat in de toekomst opnieuw nodig zal zijn, zal moeten blijken, maar op dit moment lijkt de CCP onaantastbaar. Het feest vandaag zal strak geregisseerd, zwaar propagandistisch én imponerend zijn, net als de partij die wordt gevierd.