De economie hapert, het vertrouwen in de politiek wankelt en de kloof tussen mensen met en zonder vermogen groeit. Geen beter moment om een basisinkomen in te voeren, betoogt Koen Bruning in zijn boek Samen Rijk. "Als vloer om op te staan."

Het idee van een basisinkomen is niet nieuw. Waarom nóg een boek over dit onderwerp?
"Ik werd geïnspireerd door Andrew Yang, die vorig jaar in de Verenigde Staten een van de presidentskandi- daten voor de Democraten was. Hij pleitte voor een 'vrijheidsdividend': een basisinkomen voor iedereen. Het vertrouwen in de mens staat voor hem centraal. Ik hoop de politiek in Nederland te inspireren om het dividend in te voeren."

Waarom heet het 'vrijheidsdividend'?
"Dat vind ik een mooie term. Je geeft mensen keuzevrijheid door ze financiële zekerheid te bieden. En 'dividend' omdat het een uitbetaling is voor de welvaart die wij over de jaren hebben opgebouwd met betaald, maar ook met onbetaald werk."

U stelt duizend euro voor, waarom dit bedrag?
"Hier is het meeste draagvlak voor. Het is het bedrag rond de armoedegrens. Iedere Nederlander vanaf 18 jaar krijgt elke maand duizend euro tot aan zijn of haar pensioen. En ja, dat kost een hoop geld. Maar dat mag ook wel. Sinds de jaren 80 is ons loonaandeel gedaald. In 1977 ging nog 93 cent van elke euro in onze economie naar arbeid, nu is dat nog 72 cent. Concreet betekent het dat ons salaris gemiddeld met 1225 euro per maand is afgenomen. Met het dividend betalen we dat weer terug."

Om dat te bekostigen wilt u bepaalde toeslagen afschaffen. Gaan eenoudergezinnen er dan juist niet op achteruit?
"Op het eerste gezicht wel. Dat moeten we voorkomen. Bijvoorbeeld door de kinderbijslag te verhogen en de kinderopvang gratis te maken. Voor dat laatste is ook steeds meer steun in de politiek. Daarnaast kunnen wonen en energie goedkoper worden door van onderaf coöperaties op te starten, waarbij mensen zelf dat gezamenlijk gaan organiseren. Verder kun je het dividend bekostigen door techbedrijven te belasten. Bedrijven zoals Google zamelen onze data in en verkopen die aan adverteerders. Door die data te belasten, komt het geld weer bij diegenen die de data produceren: wij."

Het dividend levert 'miljarden euro's aan winst en besparingen op', schrijft u. Hoe dan?
"Bijna een miljoen mensen leeft in armoede en nog eens honderdduizenden lopen het risico daarop. Zij ervaren gemiddeld meer stress, eenzaamheid, hebben een lagere levensverwachting en zijn minder productief. Als je die stress wegneemt met een inkomen, kun je veel kosten besparen. Tegelijkertijd hebben burgers meer tijd voor bijvoorbeeld mantelzorgtaken; dat bespaart zorgkosten."

Krijg je dan geen enorme inflatie?
"In mijn boek onderscheid ik twee economieën. De ene is financiële economie, zoals de beurs waar geld wordt gemaakt met geld. Daarvan profiteren vooral de rijkeren. Tijdens de coronacrisis zijn Nederlandse miljardairs er 9 miljard euro op vooruitgegaan. Dat geld wordt echter onttrokken aan die andere economie, de échte economie. Door iedereen meer geld te geven, gaat dat juist naar deze economie. Naar de bakker om de hoek, de winkels. Ik denk niet dat zij hun prijzen opeens zullen verhogen. Ook ontstaan nieuwe ondernemingen en dus concurrentie die de prijzen laag houdt."

Waarom zou je ook rijkere mensen meer geld geven?
"Allereerst omdat als je dat niet doet de overheid dan net als bij de huidige toeslagen weer moet controleren of iemand er recht op heeft. Voor de mensen die heel veel vermogen hebben, kun je het dividend terugvorderen via de vermogensbelasting. Daarnaast kan het dividend ook ruimte bieden aan degene die goed verdienen, maar een overstap naar een andere baan willen maken of meer tijd met het gezin willen doorbrengen."

We staan op een kantelpunt, stelt u, en moeten er nu mee beginnen.
"De vermogensongelijkheid in Nederland neemt toe. Daardoor raakt de balans tussen de overheid, de markt en het middenveld verstoord. De markt krijgt meer macht en de overheid maakt daardoor beleid dat vooral in dienst staat van bedrijven. Burgers verliezen vrijheid en raken afhankelijker van slecht betaalde banen. Uit de geschiedenis blijkt dat als vermogensongelijkheid stijgt, we afstevenen op een oorlog, revolutie of politieke omwenteling om het tij weer te keren."

Die ongelijkheid neemt toch niet af als we iedereen duizend euro geven?
"Niet direct, nee. Maar de mensen die het geld het hardste nodig hebben, gaan er relatief het meest op vooruit. Zij krijgen meer macht. Ze kunnen 'nee' zeggen tegen onderbetaalde baantjes en ervoor kiezen zelf te ondernemen. Het geeft vrijheid en ruimte. Een vloer om op te staan. Op economisch vlak wordt Nederland een innovatiefabriek. Mensen durven eerder hun eigen bedrijf te starten, te innoveren, want ook als het mislukt houden ze die ondervloer. "

Als je geld krijgt, waarom zou je dan nog werken?
"Tsja, wat is werk? Misschien gaan mensen op een heel andere manier een bijdrage leveren aan de maatschappij door meer vrijwilligerswerk te doen. En wat als we iets minder gaan werken? Waarom zou dat een probleem zijn?"

Mensen kunnen het geld ook gaan verbrassen.
"Ze zullen natuurlijk ook dingen gaan kopen die ze niet per se nodig hebben. Aan de andere kant: dat levert ook weer belastinginkomsten op. En als het gaat om drugs of alcohol: de consumptie daarvan zal afnemen, want mensen gebruiken dat vaak als ze stress hebben. En die stress neemt door het dividend gemiddeld eerder af."

U schrijft dat steeds meer politieke partijen warm lopen voor zo'n dividend, maar het was geen onderwerp tijdens de verkiezingen.
"Nee, dat klopt. Terwijl de Partij voor de Dieren het wel in haar programma heeft staan. Veel andere partijen zijn nog verdeeld. Maar dat zag je ook in de VS, waar Yang het als een belangrijk punt in zijn programma opnam. Nu is de geest daar uit de fles en blijft het een onderwerp. Hier hebben we ook een politicus nodig die zich er vol voor inzet en voldoende zetels weet te behalen om het in te voeren."

Samen Rijk is verschenen bij Prometheus (€19,99)

Auteur Koen Bruning

Auteur Koen Bruning
Auteur Koen Bruning
Foto: Freddy Schinkel

Paspoort
Koen Bruning (21) wilde profvoetballer worden. Hij bezocht de VS om een voetbalbeurs bij een universiteit te bemachtigen. Tijdens het trainen raakte in 2018 het kraakbeen in zijn rechterknie beschadigd. Weg voetbalcarrière. Hij volgt nu de opleiding philosophy, politics and economics aan de Vrije Universiteit Amsterdam en is bijna klaar met zijn roman over opgroeien met autisme. Bij Bruning zelf is op zevenjarige leeftijd PDD-NOS geconstateerd, een vorm van autisme.

Dit artikel is afkomstig uit AD. Elke dag verschijnt een selectie van de beste artikelen uit de kranten van DPG op NU.nl. Daar lees je hier meer over.

We zijn benieuwd naar je mening over dit artikel. Laat je feedback achter via deze link of mail naar contact@nu.nl.