De documentaire over de Kinderen van Ruinerwold is keihard geland. In heel Nederland, maar vooral bij buren en mensen die het gezin jaren geleden kenden. Zij konden niet bevroeden wat zich afspeelde achter de deuren van het gezin van Gerrit Jan van D. in bijvoorbeeld Hasselt.

"Ik ben er helemaal kapot van", zegt Sandra Soer uit Hasselt. Tranen springen haar in de ogen. Josef B. - de Oostenrijker die nog altijd verdachte is in de geruchtmakende Ruinerwold-zaak - en het Ruinerwoldse gezin waren jarenlang haar buren.

Ze keek de documentaire en ineens vielen allerlei puzzelstukjes op zijn plek. Ze heeft twee of drie keer de Kinderbescherming willen bellen in die jaren. Ze besprak dat met een achterbuurvrouw, maar uiteindelijk deden ze het niet. "Wat voor bewijs hadden we?'

De schrijver, zoals zij Van D. altijd noemde omdat hij zei 'van stukjes schrijven te leven', zou het toch ontkennen. Ze hebben wel eens gevraagd wat er aan de hand was. Toen zei Van D. dat hij een huilbaby had. Ze deden ook vaak de deur niet open.

Verschrikkelijk

Dick Kocken kende het gezin van de Vrije School in Zwolle en stond de Stentor eerder te woord over het gezin. Toen vertelde hij nog dat Van D. als een voorbeeld werd gezien. Op de vraag of hij de documentaire heeft gezien, zegt hij dat hij één aflevering heeft gekeken. Meer hoefde hij niet te zien. "Verschrikkelijk. Dat is alles wat ik erover wil zeggen."

Buurvrouw Soer hoorde dat er geslagen werd, dat er geschreeuw was van de kinderen, maar ze waren ook met zoveel. ,,Je denkt toch niet dat er dit aan de hand is?" Zelf heeft ze steeds maar zeven kinderen gezien.

Een andere buurman was ervan overtuigd dat Gerrit Jan van D. baby's ombracht, omdat hij zag dat de vrouw zwanger was maar er geen baby was. Er kwam nooit een dokter, de bevallingen deed hij zelf.

Kraamvisite

Een buurvrouw ging op kraamvisite toen de jongste, Seven, werd geboren, maar Soer durfde er niet naar binnen. Toen ze de oude schoonvader zag in de documentaire, schrok ze enorm. Die heeft ze ook gezien, met zijn hele hoofd vol bloed, verwond in de achtertuin. Ze dacht dat hij tegen het zonnescherm was aangelopen dat ze altijd naar beneden hadden. Maar hij en die zoon waren ook ineens verdwenen.

Josef B. was een bange man, weet ze nog. Hij woonde eerst bij het gezin in, later ernaast. "Iedereen was bang voor Gerrit Jan. Ook zijn vrouw en de kinderen. Zijn vrouw heeft, toen ze hier net woonden, nog wel een praatje gemaakt. Toen deed ze ook nog wel eens boodschappen. Ze was heel aardig, maar doodsbang, dat zag je."

Later deed alleen Josef de boodschappen, met grof geweld. ,,Dan kwamen ze aanscheuren en verdwenen ze meteen naar binnen. Alles ging vlug. Iedere morgen ging Gerrit Jan om 08.00 uur weg en kwam om 15.30 uur terug met al die kinderen. Allemaal angstig, ze legden geen contact. De kinderen mochten alleen in de achtertuin spelen."

Daar zaten ze in de boom, 'net aapjes'. Soms zag ze ze met van die bange koppies uren buiten staan en dan ging de deur weer open en mochten ze naar binnen. "Dat Shin hier in de schuur heeft opgesloten gezeten, dat vind ik zo erg. Pas later hebben we gezien dat ze alles aan de schutting hebben dichtgemetseld."

En dat Mar Jan alle hoeken van de kamer heeft gezien, ze vindt het afschuwelijk. "Ze moeten alles geïsoleerd hebben met dat hout tegen het geluid. Mijn dochter speelde er in het begin wel eens en zei dat het hele huis van hout was. Nadat ik de documentaire zag, heb ik haar opnieuw gevraagd of hij haar niks heeft gedaan."

Bange ogen

De achtertuin was een oerwoud. De hond 'Koud' liep later graatmager rond het huis. "Wij gaven die hond eten. Van de ene op de andere dag waren ze vertrokken. Alleen Mar Jan woonde nog in het huis. Nu denk ik: meid, waarom kwam je niet bij ons, we hadden je geholpen." Ze vindt het onbegrijpelijk dat ze het niet gezien hebben. ,,Dat vind ik het ergst."

Iedereen die er gewoond heeft, vindt het afschuwelijk. Ze sprak twee andere oude buurvrouwen die ook helemaal van streek waren. Alles komt nu in een ander licht. "Eén zag Edino voor zich met die bange ogen over de schutting."

In Zwartsluis was het winkeltje bijna altijd gesloten. "'Wegens omstandigheden gesloten' stond er altijd op de deur", weet Soer. Nog altijd is in Zwartsluis het pand een grote bende en afgesloten. De wetenschap wat zich er echt heeft afgespeeld, maakt de aanblik van de dichtgemaakte schutting nog griezeliger.

Vervallen

Ruim anderhalf jaar nadat het gezin er werd ontdekt, staat dé boerderij in Ruinerwold er verlaten bij, de moestuinen vervallen (zie foto). De houten poort zit dicht, maar langs het weiland kun je er wel dichtbij komen. Een raam lijkt betralied. Nieuwsgierigen scharrelen er rond. Een oude man uit Meppel tuurt er naar de huizen. En een jong stel, op vakantie in de buurt. Amanda en Ivan Panhuis staan er een beetje aangeslagen bij. Ivan: "Ik ben er wel even stil van nu ik dit zie." Amanda knikt, ze kijkt bezwaard. "Dat we hier toch gaan kijken, ja, het is ook nieuwsgierigheid."

De café-eigenaar Chris Westerbeek van café De Kastelein, de man die de politie inseinde nadat Israël in zijn kroeg kwam, heeft ook de eerste delen gekeken. Schokkend, vindt hij, om te zien wat ze hebben meegemaakt. "Maar ik ben vooral blij om te zien dat Israël heeft geconstateerd dat het goed is wat hij heeft gedaan. Dat hij weg is gelopen, hulp heeft gezocht. En mooi dat het lijkt dat hij zijn plek in de maatschappij aan het zoeken is. Dat doet me goed."

Buurvrouw Soer uit Hasselt kan haar tranen moeilijk bedwingen. "Waar waren we allemaal", vraagt ze zich af. "Dat zo'n man die arme schapen dit heeft aangedaan."

Elke dag verschijnt een selectie van de beste artikelen uit de kranten van DPG op NU.nl. Daar lees je hier meer over.