Nederland telt duizenden rijksmonumenten, waarvan sommige dagelijks worden bezocht door hordes mensen. Niet zonder problemen. Zo meldde stichting Het Drentse Landschap vorige week een campagne te beginnen om het gebruik van een hunebed "als speelplaats" tegen te gaan. Hoe beschermen toeristische trekpleisters zichzelf tegen onvoorzichtige bezoekers?

Samen met het Hunebedcentrum in Borger voerde Het Drentsche Landschap vorige week een "klimverbod" in voor hunebed D27; het grootste hunebed in Nederland. Door een toenemende stroom bezoekers is het hunebed volgens de stichting "steeds meer een klimtoestel" geworden. 

"In het hunebedcentrum wordt bezoekers uitgelegd dat hunebedden bijzondere monumenten zijn die met respect behandeld horen te worden", zegt Paulien Zomer van Het Drentse Landschap. "Vervolgens zien die bezoekers buiten dat D27 als 'klimrots' wordt gebruikt. Dat is niet uit te leggen en er zijn veel bezoekers, met name buitenlandse bezoekers, die zich hieraan ergeren."

De campagne moet ervoor zorgen dat er minder op de hunebedden geklommen gaat worden. "Het lijkt tijd om te zorgen dat het respect voor hunebedden breder gedragen gaat worden dan nu het geval is. We willen dat de oudste grafmonumenten van Nederland het respect krijgen dat ze verdienen", zegt Zomer.

Anne Frank Huis neemt preventieve maatregelen

De Drentse stichting is niet de enige die maatregelen heeft genomen tegen het toenemende toerisme in Nederland. Ook de stichting van het Anne Frank Huis in Amsterdam neemt maatregelen om het erfgoed te beschermen. Wel zijn hier minder incidenten.

"We ontvangen elk jaar meer dan 1,2 miljoen bezoekers. Dat heeft natuurlijk zijn weerslag op het interieur van het Anne Frank Huis, maar er is nooit een incident geweest waarbij doelbewust schade is aangebracht", zegt Maatje Mostart van de Anne Frank Stichting. "Over het algemeen wordt er respectvol met het Anne Frank Huis en de collectie omgegaan."

Wel zijn de maatregelen in het Anne Frank Huis vooral preventief. "We hebben bijvoorbeeld een glazen kap rondom de boekenkast staan en speciaal ontwikkelde vitrines om de zogenaamde 'plaatjeswanden' te beschermen", aldus Mostart.

De stichting zegt ook een aantal kwetsbare plekken in de gaten te houden. "Mocht het nodig zijn, dan zullen we aanvullende maatregelen nemen."

'Mensen worden aangesproken op hun gedrag'

Het Drentse Landschap zet nu uit bescherming van de rijksmonumenten waarschuwingsborden neer. "Het zijn geen verbodsborden, maar mensen zullen wel worden aangesproken op hun gedrag als ze ondanks de waarschuwingen toch op het hunebed klimmen."

De waarschuwingsborden zijn tijdelijk. Zomer: "Als de borden het gewenste effect hebben, zullen we ze permanent neerzetten. Wellicht ook bij andere hunebedden."

Tegenwoordig heeft Nederland nog 54 hunebedden, dat is maar een klein deel van alle rijksmonumenten. Vorig jaar had Nederland 62.000 rijksmonumenten.

Erfgoed uit recentere tijden

Naast de talloze oude gebouwen en monumenten, kent Nederland ook erfgoed dat nog niet zo oud is. De Van Nellefabriek in Rotterdam is daar een voorbeeld van. In het gebouw zijn ruim tachtig bedrijven en organisaties gehuisvest. Daarnaast wordt de Van Nellefabriek bezocht door toeristen en geïnteresseerden en worden er evenementen georganiseerd.

Het gebouw staat sinds 2014 op de Werelderfgoedlijst van UNESCO en trekt sindsdien steeds meer bezoekers. "We hechten veel waarde aan toezicht tijdens evenementen of speciale dagen, zoals Open Monumentendag. Er zijn bij ons eigenlijk geen incidenten bekend, terwijl het toch een kwetsbaar gebouw is met al dat glas", zegt Leonard Kooy van de Van Nellefabriek.

De organisatie is druk bezig met plannen maken voor de toekomst. Kooy: "Er wordt over nagedacht om de zakelijke bezoekers en evenementenbezoekers volledig te scheiden van de toeristen. Zo zouden we het bezoekerscentrum dat nu nog in de fabriek zelf is, kunnen verplaatsen naar ergens anders op het terrein."

"Verder wordt gekeken of we het toezicht bij de hoofdingang kunnen verbeteren en willen we dat de toeristen vooral in de weekenden komen."

Steeds meer bezoekers

Dat er steeds meer mensen de toeristische trekpleisters in Nederland bezoeken, blijkt ook uit cijfers van het Centraal Bureau voor de Statistiek (CBS). In 2017 werd de grootste groei van het aantal toeristen in tien jaar gemeten.

Ruim 42 miljoen toeristen bezochten vorig jaar Nederland. Organisaties zullen komende jaren om moeten zien te gaan met de combinatie van meer toeristen en het beschermen van erfgoed.

Nederlandse monumenten en de overheid

In 2018 gaat het Ministerie van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap 34 miljoen euro extra besteden aan de restauratie van monumenten. Het kabinet investeert deze kabinetsperiode 325 miljoen euro extra in erfgoed. Dat geld wordt onder andere gebruikt om het belang van erfgoed voor de maatschappij onder de aandacht te brengen.

Op de lijst met rijksmonumenten staan objecten die volgens de overheid behouden moeten blijven vanwege hun schoonheid, cultuurhistorische waarde of wetenschappelijke betekenis.