De eerste twee dagen van de verkenning zijn achter de rug. VVD-leider Mark Rutte wil het liefst in gesprek met JA21, maar D66 ziet een samenwerking met deze nieuwe partij niet direct voor zich. Waar staat JA21 voor? En waarom heeft de partij de voorkeur van demissionair premier Rutte?

Rutte kijkt om twee redenen naar de nieuwe partij van Joost Eerdmans, die drie zetels krijgt in de Tweede Kamer. In zijn brief aan de verkenners schrijft hij allereerst dat de VVD een voorkeur heeft voor een coalitie die "zoveel mogelijk zicht heeft op een meerderheid in de Eerste Kamer".

JA21 splitste zich vorig jaar onder leiding van Eerdmans af van Forum voor Democratie (FVD) en beschikt daarom over acht senatoren in de Eerste Kamer. Dit worden er naar verwachting zeven als senator Nicki Pouw-Verweij overstapt naar de Tweede Kamer.

Een coalitie van VVD, D66, CDA en JA21 komt in de Eerste Kamer uit op 35 zetels. Voor Rutte is een meerderheid van 38 zetels niet per se noodzakelijk, in eerdere kabinetten moest al vaker steun worden gezocht bij wisselende partijen. Maar hiervoor geldt wel: hoe meer zetels, hoe makkelijker dit spel is.

Een andere reden voor Rutte is dat JA21 zich presenteert als een reëel alternatief geluid op rechts waarmee onderhandeld kan worden. Aangezien Rutte de PVV en FVD uitsluit, is de partij van Eerdmans de enige optie die over is op rechts.

Door toenadering te zoeken kan Rutte aan zijn achterban laten zien dat hij de voorkeur geeft aan een centrumrechts kabinet, en niet zomaar in zee gaat met linkse partijen.

Joost Eerdmans op het Binnenhof na zijn gesprek met de verkenners. (Foto: ANP)

Joost Eerdmans op het Binnenhof na zijn gesprek met de verkenners. (Foto: ANP)
Joost Eerdmans op het Binnenhof na zijn gesprek met de verkenners. (Foto: ANP)
Foto: ANP

Wat wil JA21 op het gebied van migratie, klimaat en de EU?

Het belangrijkste speerpunt van JA21 is migratie. Voor Eerdmans is een strenger migratiebeleid een breekpunt voor coalitiedeelname. "Als dat echt niet mogelijk blijkt, wordt het lastig", zei de lijsttrekker dinsdag na zijn gesprek met de verkenners. Twee andere belangrijke kwesties voor JA21 zijn klimaat en de EU.

JA21 wil migratie afremmen via een strenge selectie aan de voordeur. Nederland moet weer eigen zeggenschap krijgen over de grenzen en het beleid en asielzoekers moeten worden opgevangen in de eigen regio. Indien Nederland wel vluchtelingen opvangt, zit hier een maximum van vijfduizend mensen aan. Ook moeten ze terugkeren naar het land van herkomst zodra dat weer veilig kan. Permanente verblijfsvergunningen behoren tot het verleden als het aan JA21 ligt.

Op het gebied van klimaat wil JA21 een einde aan "onhaalbare" klimaatakkoorden en maatregelen. Nederland moet zich aanpassen aan het klimaat, in plaats van proberen het klimaat aan te passen. Eerdmans' partij wil liever geen windturbines en zonnevlaktes, geen huizen en bedrijven van het gas afhalen en het sluiten van kolencentrales ongedaan maken. Nederland moet inzetten op maatregelen tegen wateroverlast en kerncentrales.

Als laatste belangrijke kwestie noemde Eerdmans de EU. JA21 wil dat de EU "teruggaat naar de tekentafel". De macht moet weer terug naar de lidstaten en de EU moet zich vooral richten op economische samenwerking. Daarnaast moet worden voorkomen dat "Nederland de pinautomaat van Zuid-Europa wordt" en wil JA21 een referendum over de toekomst van de euro houden.

JA21 wil onder andere:

  • Immigratie fors inperken en zeggenschap over eigen grenzen en beleid terughalen van de EU
  • Asielzoekers opvangen in eigen regio en geen nieuwe Europese afspraken
  • Illegalen actief uitzetten in plaats van opvangen
  • Nederland aanpassen aan het klimaat, in plaats van het klimaat proberen aan te passen
  • Het klimaatakkoord en de klimaatwet van tafel
  • Stoppen met het aardgasvrij maken van woningen en bedrijven, inzetten op kerncentrales
  • Een afgeslankte versie van de EU met focus op economische samenwerking
  • EU-verdragen herzien en weer meer macht naar de lidstaten terugbrengen
  • Een referendum houden over de houdbaarheid van de euro

Samenwerking tussen JA21 en D66 zal niet snel gebeuren

"Een coalitie met VVD, CDA, D66 en JA21 ligt het meest voor hand", zei Eerdmans dinsdag. Hoewel D66-leider Sigrid Kaag nog geen partijen bij naam heeft genoemd, zei ze maandag dat regeren met de partij van Eerdmans "moeilijk voorstelbaar" is. Haar partij staat op het gebied van migratie, klimaat en de EU lijnrecht tegenover JA21. De voorkeurscoalitie van Rutte lijkt dus geen reële optie.

Kaag zal liever zoeken naar een progressieve samenwerking met een linkse partij. Bovendien hebben GroenLinks en PvdA met respectievelijk acht en zes ook redelijk wat zetels in de Eerste Kamer. Deze optie komt, als het aan Rutte ligt, pas op tafel te liggen als het niet lukt met JA21 of de ChristenUnie.

Donderdagochtend praten de verkenners opnieuw afzonderlijk met Rutte en Kaag.