VVD-leider Mark Rutte geeft de voorkeur aan een coalitie met D66, CDA en JA21. Als deze route niet mogelijk blijkt, wil Rutte eerst kijken of de samenwerking met de ChristenUnie (CU) kan worden voortgezet. Daarna wil Rutte pas dat er naar een linkse partij wordt gekeken. Dat schrijft de demissionaire premier in zijn brief aan de twee verkenners.

JA21 splitste zich onder leiding van Joost Eerdmans vorig jaar af van Forum voor Democratie (FVD). "Deze partij komt niet alleen met drie zetels in de Tweede Kamer, maar heeft ook zeven zetels in de Eerste Kamer en kan daarmee bijdragen aan zicht op een meerderheid in de Staten-Generaal", aldus Rutte.

D66-leider Sigrid Kaag noemde samenwerking met JA21 maandag "moeilijk voorstelbaar". In haar brief aan de verkenners pleit zij juist voor een zo progressief mogelijke coalitie. Donderdag gaan de verkenners Annemarie Jorritsma en Kajsa Ollongren afzonderlijk in gesprek met Kaag en Rutte.

JA21-leider Joost Eerdmans liet dinsdag na zijn gesprek met de verkenners weten dat een coalitie met VVD, CDA en D66 het meest voor de hand ligt, maar dat zijn partij belangrijke punten, bijvoorbeeld migratie, niet zomaar aan de kant zet. Twee andere belangrijke punten voor JA21 zijn de EU en klimaat. Op deze drie punten staat de partij ver af van D66.

Rutte wil als tweede optie coalitie met CU verkennen

Als tweede optie komt een samenwerking met D66, CDA en de ChristenUnie, zoals het vorige kabinet, in beeld voor de VVD. Rutte erkent wel dat dan eerst een oplossing moet worden gevonden voor medisch-ethische kwesties. ChristenUnie en D66 staan op het gebied van voltooid leven lijnrecht tegenover elkaar.

Kaag schrijf in haar brief dat het voor D66 "van belang is dat medisch-ethische vraagstukken zorgvuldig kunnen worden besproken in het parlement, zonder dat op voorhand een uitkomst vastligt". CU-leider Gert-Jan Segers vindt het juist van belang om het tijdens de onderhandelingen al te hebben over "de meest gevoelige verschillen".

Segers zei dinsdag dan ook dat een doorstart van het demissionaire kabinet inhoudelijk "erg ingewikkeld wordt". Bovendien vindt hij dat Rutte en Kaag eerst naar partijen met meer zetels moeten kijken.

Rutte hintte tijdens campagne al eens op samenwerking met SP

Alleen als een samenwerking met JA21 of CU niet lukt, is Rutte bereid met "SP, PvdA of GroenLinks" te gaan praten. Tijdens de campagne hintte de VVD-leider al eens op mogelijke samenwerking met de SP, terwijl hij juist weinig contact zocht met GroenLinks.

SP-leider Lilian Marijnissen zei maandag dat het niet erg voor de hand ligt dat ze gaat samenwerken met VVD en D66, maar gooide de deur ook nog niet helemaal dicht. "Als de VVD ook te porren is voor het fundamenteel verkleinen van de verschillen in Nederland dan kunnen we daarover praten."

Lilianne Ploumen (PvdA) wil nog steeds alleen samen met een andere partij aan tafel aanschuiven. GroenLinks-leider Jesse Klaver sluit deelname aan een kabinet niet uit na het verlies van zijn partij, maar vindt dat het initiatief ligt bij D66 en VVD. Daarnaast wil Klaver een "zo progressief mogelijk" kabinet.

Rutte sluit samenwerking met de PVV of FVD nog altijd uit.

Volg dit verhaal Ontvang meldingen bij belangrijke ontwikkelingen rondom de formatie.