De verkiezingen zitten erop en de formatie is gestart. Wij houden je de komende periode wekelijks op de hoogte van de relevantste gebeurtenissen.

De dag na de verkiezingen kwamen de nieuw gekozen fracties in de Tweede Kamer (digitaal) bijeen. Bij VVD, D66 en Forum voor Democratie (FVD) werd de overwinning gevierd. Bij andere partijen, zoals CDA, GroenLinks en SP, was de stemming bedrukt. Zetelverlies betekent namelijk ook dat er afscheid van Kamerleden en medewerkers moet worden genomen.

Tegelijkertijd verwelkomt de Tweede Kamer dit jaar maar liefst zeker zestig nieuwe leden, onder wie zeven oud-ministers en vier oud-staatssecretarissen. Dat berekende het Parlementair Documentatie Centrum (PDC).

Traditioneel gezien gingen de lijsttrekkers van alle gekozen partijen donderdag ook op bezoek bij de voorzitter van de Tweede Kamer, Khadija Arib. Daar wezen ze dit keer niet één, maar twee verkenners aan: VVD-fractievoorzitter in de Eerste Kamer Annemarie Jorritsma en demissionair minister van Binnenlandse Zaken Kajsa Ollongren (D66).

Verkenners moeten een ingewikkelde puzzel leggen

Jorritsma en Ollongren wacht na het weekend een ingewikkelde klus. De twee verkenners zullen begin volgende week met alle lijsttrekkers van de zeventien nieuw gekozen partijen in gesprek gaan. Sinds 1918 waren dit er niet zo veel. Onderwerp voor bij de thee of koffie: welke coalitie heeft de voorkeur? Kortom, wie wil met wie?

De verkenners spreken maandag met de lijsttrekkers van de grote partijen (die met minimaal acht zetels, dus van Rutte tot Baudet en Klaver), en dinsdag met de lijsttrekkers van alle kleinere partijen. Eén ding is duidelijk: VVD en D66, de twee grootste partijen, hebben de sleutel in handen. Sigrid Kaag zal zich niet zomaar overgeven aan Mark Rutte en drong aan op een eigen verkenner om zo vanaf het begin af aan ook op de bal te zitten. Maar wie willen er aanschuiven bij VVD en D66?

Rutte gaf woensdagavond al aan dat hij het CDA er graag weer bij wil hebben, maar leider Wopke Hoekstra heeft na het verlies momenteel iets anders aan zijn hoofd. "Er is echt werk aan de winkel", zei hij donderdag tegen zijn fractie. Dat bleek vrijdag nog maar weer toen partijvoorzitter Rutger Ploum aankondigde per direct op te stappen vanwege de flinke verkiezingsnederlaag en het rumoerige jaar binnen de partij.

Jesse Klaver (GroenLinks) en Lilian Marijnissen (SP) staken deze campagne niet onder stoelen of banken dat ze hun partij wel zagen meeregeren. Maar de twee lijsttrekkers zagen woensdag in dat deelname niet voor de hand ligt. "De uitslag geeft er geen aanleiding toe", aldus Marijnissen.

Lilianne Ploumen (PvdA) liet donderdags nog maar een keer weten dat haar partij alleen wil meeregeren als minstens één andere linkse partij dat ook doet. Eerder lieten PvdA en GroenLinks al weten dat ze niet zonder elkaar in een coalitie zouden stappen. De PvdA is het recordverlies uit 2017 nog lang niet te boven. De partij verloor toen 29 zetels nadat ze vier jaar had geregeerd met Rutte.

De vraag is daarnaast ook of Rutte het ziet zitten dat er naast D66 twee linkse partijen aanschuiven. Hoelang zullen Ploumen en Klaver (of Marijnissen) elkaars hand weten vast te houden?

Jorritsma licht toe waarom er voor twee verkenners is gekozen
150
Jorritsma licht toe waarom er voor twee verkenners is gekozen

Voortzetten huidige kabinet is voor D66 lastige kwestie

Een andere optie is het voortzetten van het huidige kabinet. Voor veel mensen klinkt dat logisch in crisistijd. Maar het lijkt erop dat D66 en ChristenUnie (CU), die lijnrecht tegenover elkaar staan op het gebied van medisch-ethische kwesties, dat niet nogmaals zien zitten.

Kaag verkondigde deze campagne duidelijk dat het progressiever gaat worden met D66 aan het roer, en moet dat nu gaan waarmaken. De partij weet inmiddels ook dat ze onder meer daarom linkse kiezers, van bijvoorbeeld GroenLinks, hebben weten te trekken.

Aangezien PVV en FVD (samen goed voor 25 zetels) zijn uitgesloten, blijven er verder niet veel opties over. Een samenwerking met nieuwe partijen zoals Volt of JA21 is mogelijk, maar spannend. Bovendien vroeg JA21-leider Joost Eerdmans zich al hardop af of samenwerking met D66 "realistisch" is.

Partijen willen snelle formatie vanwege coronacrisis

Kortom, er wacht Jorritsma en Ollongren een ingewikkelde puzzel. Ze moeten uiterlijk 30 maart hun verslag inleveren bij de nieuwe Tweede Kamer. Een dag later komen de volksvertegenwoordigers voor het eerst bijeen en zullen ze erover debatteren.

Daarna beginnen de onderhandelingen van de beoogde coalitie. In 2017 duurde het in totaal 225 dagen voordat Nederland een nieuwe regering had, maar op zo'n lange formatie zit in crisistijd niemand te wachten.

Jorritsma liet donderdag weten dat het voor de zomer moet lukken. "Het is niet aan mij om te zeggen, maar dat zou wel mijn ambitie zijn."

Deze week op de agenda

Maandag 22 maart:
- Verkenners beginnen gesprekken met fractievoorzitters
- Hoofdstembureaus, m.u.v. Den Haag, maken in openbare zittingen stemtotalen bekend.

Dinsdag 23 maart:
- Den Haag maakt stemtotalen en aantal stemmen uit het buitenland bekend.

Vrijdag 26 maart:
- Kiesraad maakt officiële uitslag van de verkiezingen bekend.