In het eerste lijsttrekkersdebat voor de Tweede Kamerverkiezingen probeerden de partijleiders van de grootste partijen - en in sommige gevallen de nummers twee - de verschillen te benadrukken, maar waakten ze er tegelijkertijd voor dat ze loze beloften doen in campagnetijd. Een felle woordenstrijd werd het niet.

Zoals wel vaker in televisiedebatten werden vooral de al bestaande verschillen benadrukt. Dat gebeurde bijvoorbeeld met de verschillende ideeën over hoe Nederland uit de coronacrisis moet komen.

Dat kan door zo snel mogelijk te vaccineren, zei PVV-leider Geert Wilders. Maar zoals bekend, ligt het tempo erg laag. "We zijn het slechtste in Europa", aldus Wilders.

"Als je in Balk woont, dan moet je drie kwartier rijden als je je wilt laten vaccineren", zei PvdA-leider Lilianne Ploumen over de inwoners van het Friese dorp. "Het kabinet is te laat en te langzaam", vatte zij haar kritiek op de vaccinatiestrategie samen.

De coalitieleden zagen zich genoodzaakt het kabinet te verdedigen. "Je moet keuzes maken in de crisis", zei VVD'er Sophie Hermans. Partijleider Mark Rutte voerde tijdens het debat overleg over de avondklok, maar de demissionair premier was anders ook niet aanwezig geweest.

Hij wil zich zo lang mogelijk buiten het verkiezingsgeweld houden, was de opvallende toelichting van organisatoren Dagblad van het Noorden, Leeuwarder Courant en Friesch Dagblad.

Pieter Omtzigt kreeg de vraag welke fouten 'zijn' minister van Volksgezondheid - Hugo de Jonge en hij zijn beiden van het CDA - heeft gemaakt. Ook de CDA'er ging in de verdediging. "Het liefst wordt er zo hard mogelijk op het kabinet ingehakt en debatteert de Kamer daar drie keer per week over", zei Omtzigt.

Hij vroeg om "een klein beetje respect" voor degenen in het kabinet "die hun best doen". Evalueren komt achteraf wel, bijvoorbeeld via een parlementaire enquête, zei hij er nog achteraan.

Jetten vroeg tevergeefs om 'Pact voor het Noorden'

Net als vier jaar geleden organiseerden de genoemde dagbladen het eerste grote verkiezingsdebat met de politieke hoofdrolspelers. Maar door de coronacrisis was het debat dit keer niet in het noorden, maar in Den Haag en waren niet alle partijleiders aanwezig vanwege ministerieel overleg over de avondklok.

Desondanks werd de campagne officieus afgetrapt. Naast Wilders, Hermans en Ploumen, waren ook Pieter Omtzigt (CDA), Rob Jetten (D66), Lilian Marijnissen (SP), Jesse Klaver (GroenLinks) en Gert-Jan Segers (CU) aanwezig.

Het ging vanzelfsprekend ook over de drie noordelijke provincies Groningen, Friesland en Drenthe. Zo hebben bijna alle aanwezige partijen plannen voor de Lelylijn in hun verkiezingsprogramma staan, de beoogde sneltreinverbinding tussen Lelystad en Groningen voor een betere verbinding tussen het noorden en de Randstad.

Maar in plaats van dat Kamerleden zich op verzoek van Jetten aansloten bij een "Pact voor het Noorden" om de spoorlijn direct af te tikken, werd er door de andere parlementariërs vooral gewaarschuwd voor loze beloften in verkiezingstijd.

"Als elke keer dat die Lelylijn was beloofd het spoor ook was aangelegd, hadden we nu een spoor door heel Europa", zei SP'er Marijnissen daarover. "Mensen hebben meer aan daden dan mooie beloften."

Partijen hekelen trage afhandeling bevingsschade

De partijen waren wel eensgezind in hun afschuw over de belabberde afhandeling van de bevingsschade door de gaswinning in met name de provincie Groningen.

Omtzigt ziet veel gelijkenissen met de toeslagenaffaire, het dossier waarbij hij de laatste jaren nauw betrokken was. "De overheid is te langzaam en we hebben te laat gezien wat er aan de hand was", zei de CDA'er.

"Dit is de overheid op haar slechtst", vind Segers (CU). Net als Jetten vindt hij dat de overheid in dit soort gevallen een 'gezicht' moet krijgen door bijvoorbeeld loketten te openen. Marijnissen pleitte voor een speciale minister in een volgend kabinet die zich met het oplossen van dit probleem moet bezighouden.