Twee jaar geleden viel Rusland Oekraïne binnen: zo verliep die dag
Deze zaterdag is het precies twee jaar geleden dat Rusland Oekraïne binnenviel. Nachtelijke bombardementen, luchtalarmen en een massaal grondoffensief veranderden het leven van bijna 44 miljoen Oekraïners voorgoed. Zo verliep de eerste dag van de Russische invasie van uur tot uur.
Even voor 4.00 uur 's nachts: start van de oorlog
Het is vlak voor 4.00 uur (Nederlandse tijd) in de nacht van 23 op 24 februari 2022 als de Russische president Vladimir Poetin een onverwachte toespraak geeft. Daar kondigt hij een 'speciale militaire operatie' aan met het doel om Oekraïne te "demilitariseren en te denazificeren".
Het blijkt na maandenlange spanningen het officiële startsein van de oorlog. Direct na de verklaring zijn er explosies te horen in heel Oekraïne. Op sociale media verschijnen tal van beelden van bombardementen in Kramatorsk, Kharkiv, Odesa en Kyiv.
Op het moment van de toespraak vindt er ook een VN-Veiligheidsraad plaats. Daarin roept secretaris-generaal van de Verenigde Naties, António Guterres, Poetin op om de aanval op Oekraïne per direct te stoppen.
Die oproep is aan dovemansoren gericht. Vanuit grofweg drie verschillende richtingen valt Rusland diezelfde nacht Oekraïne binnen: vanuit Belarus, schiereiland de Krim en de afvallige Oekraïense regio's Donetsk en Luhansk. Poetin had die regio's daags voor de invasie erkend als onafhankelijke staatjes.
5.00 - 7.00 uur: omvang van de invasie wordt duidelijk
Na ruim een uur wordt voor het eerst de omvang van de Russische invasie duidelijk. De bijna 200.000 militairen die langs de grens met Oekraïne waren opgesteld, zijn zeker tien Oekraïense regio's binnengetrokken.
Oekraïne reageert door direct een staat van beleg af te kondigen. Dat houdt in dat het leger meer te zeggen krijgt en de vrijheden van burgers worden beperkt.
Ook wordt contact gezocht met westerse leiders. EU-kopstuk Ursula von der Leyen is om 6.00 uur een van de eersten die de Russische invasie veroordeelt en op maatregelen hint. "We zullen het Kremlin hierop afrekenen."
In Oekraïne worden razendsnel evacuatie-acties op touw gezet. Inwoners worden wakker gemaakt met luchtalarmen en berichten dat zij zo snel mogelijk geëvacueerd moeten worden. Overheidsgebouwen moeten worden gemeden: die zouden het grootste doelwit zijn van Russische luchtaanvallen.
Maar hoewel het Kremlin beweert dat Oekraïense burgers geen doelwit zijn, worden tal van woonwijken met de grond gelijk gemaakt. Het leidt tot de iconische foto van een inwoner die zou uitgroeien tot symbool van de oorlog.
Voor veel inwoners komen de waarschuwingen te laat. Het Oekraïense ministerie van Binnenlandse Zaken meldt om 6.30 uur een eerste dodental: in twee uur tijd zouden honderden doden zijn gevallen. Dat cijfer wordt later naar beneden bijgesteld naar 137 bevestigde doden.
Olena Kurilo groeide uit tot het symbool van de oorlog in Oekraïne. | Beeld: Getty Images
7.00 - 12.00: hamsteren, roep om hulp en strijd barst los
Oekraïners vormen in de vroege ochtend lange rijen bij supermarkten, blijkt uit beelden op sociale media. Levensmiddelen worden massaal ingeslagen.
Het Oekraïense ministerie van Buitenlandse Zaken grijpt de mogelijkheid aan om voor het eerst te vragen om militaire en humanitaire hulp. Ook moeten er zo snel mogelijk sancties voor Rusland volgen, aldus buitenlandminister Dmytro Kuleba.
Op het slagveld barst de strijd echt los. Op sociale media verschijnen zóveel berichten dat het lastig te verifiëren is waar écht gevochten wordt en wat nepnieuws is. Zo zouden Russische luchttroepen in het eerste uur van de oorlog zijn geland in de Oekraïense havenstad Odesa. Maar de Oekraïense luchtmacht ontkracht dat.
Vanuit Belarus rijden talloze Russische tanks Oekraïne binnen. Grote steden als Sumy en Chernihiv worden zwaar onder vuur genomen. Maar het voornaamste doel lijkt hoofdstad Kyiv, die hevig wordt gebombardeerd.
Ook in steden als Kharkiv en de westelijk gelegen stad Lviv rennen Oekraïners naar de schuilkelders. Beelden van verwoeste gebouwen en neergeschoten oorlogsvliegtuigen doen bij veel media de ronde. Maar het verifiëren van alle slachtoffers blijkt voor internationale persbureaus een vrijwel onmogelijke klus.
12:00 - 20.00: vluchtelingenstroom, voorzichtige NAVO en Hostomel Airport
Rond de middag ontstaan lange rijen auto's bij buurlanden Slowakije en Polen. Ook op treinstations in heel het land is het druk.
In de eerste week zouden ruim 100.000 inwoners hun veiligheid elders zoeken. Dat aantal is inmiddels opgelopen tot boven de zes miljoen. Vooral in de tweede stad van Oekraïne, Kharkiv, komt een enorme mensenmassa op de been. De stad met bijna 1,5 miljoen inwoners ligt op enkele tientallen kilometers van de Russische grens.
Vanuit heel de wereld wordt met woede gereageerd op de Russische agressie. Veel landen, waaronder Nederland, roepen hun inwoners op om zo snel mogelijk te vertrekken.
Rusland blijft Oekraïne bestoken met raketten. Rond het middaguur vindt een tweede grote golf luchtaanvallen plaats. Veel ogen zijn gericht op de NAVO, die een spoedvergadering heeft ingelast. Maar secretaris-generaal Jens Stoltenberg komt aan het begin van de middag al met de belangrijkste conclusie: de NAVO heeft geen plannen om troepen naar Oekraïne te sturen.
De Russen lijken als doel te hebben Kyiv zo snel mogelijk te veroveren. Met Hostomel Airport als uitvalsbasis zou dat doel snel dichterbij komen. Er worden troepen gedropt en veel luchtmateriaal wordt ingezet. De Oekraïners verweren zich kranig en meldden diverse keren dat helikopters en vliegtuigen uit de lucht zijn geschoten.
Even lijkt Rusland Hostomel Airport te hebben ingenomen, maar Oekraïense strijdkrachten weten aan het begin van de avond het vliegveld weer in handen te krijgen. Dat geldt niet voor de voormalige kerncentrale bij Tsjernobyl. De Russen weten rond 18.00 uur de voormalige kerncentrale in te nemen. Maar het is "onmogelijk" om te zeggen of de kernreactor nog veilig is na Russische aanvallen.
20.00 - 00.00: reactie Poetin, algehele mobilisatie, en Kyiv wacht op de Russen
Poetin geeft na zijn nachtelijke toespraak nog één korte reactie: volgens hem was er "geen andere keuze" om Oekraïne binnen te vallen, omdat hij Rusland wil "beschermen". Maar met de inval schendt Rusland het internationale recht.
Op het slagveld rukken de Russen op naar Kyiv. De Oekraïners en andere militaire analisten vrezen voor een omsingeling van de hoofdstad. Rond middernacht meldt de Oekraïense president Volodymyr Zelensky dat er "saboterende Russische troepen" zijn gedropt in Kyiv.
Ook in het zuiden wordt hevig gevochten. De zuidelijke havenstad Mariupol wordt bijna volledig aan puin geschoten. De zuidelijke en oostelijke troepenmachten van Rusland willen die stad innemen om samen te komen en op te kunnen rukken naar het noorden. De stad valt uiteindelijk pas op 16 mei.
Vlak voor middernacht neemt Zelensky de volgende ingrijpende stap: hij kondigt een algehele mobilisatie aan. Dat houdt in dat volwassen mannen tot 60 jaar in het land moeten blijven.
Uiteindelijk weet Oekraïne zich kranig te verweren tegen de Russen. Een totale, snelle bezetting waar Poetin op hoopte, blijkt niet haalbaar. Het Kremlin meldt eind maart uiteindelijk dat "de eerste fase van de invasie" is voltooid. De focus wordt verlegd naar "het bevrijden van het Donetsbekken in Oost-Oekraïne. De Oekraïners weten de Russen in het noorden terug te dringen en de strijd wordt verlegd naar het zuiden en oosten, waar tot de dag van vandaag om iedere meter wordt gevochten.
