Het wordt tijd dat de Staat belooft een einde te maken aan het gebruik van registratiesystemen die mensen achterstellen op basis van nationaliteit, etnische afkomst, huidskleur en religie. Dat zegt Nationaal Coördinator tegen Discriminatie en Racisme (NCDR) Rabin Baldewsingh tegen NU.nl.

Baldewsingh mist vooralsnog "waarborgen en garanties vanuit het kabinet" die nodig zijn om institutioneel racisme tegen te gaan. "Dat er nooit meer lijsten worden gebruikt voor extra controles die onderscheid maken op basis van bijvoorbeeld nationaliteit, etnische afkomst, huidskleur en religie", wil de regeringscommissaris zien als concrete aanpak van discriminerend overheidsbeleid en ingebakken vooroordelen in instanties.

De Belastingdienst ging jarenlang de fout in door vermeende fraude aan te pakken met een illegale zwarte lijst, zo bleek eind maart. Bovendien bepaalde de dienst met behulp van een omstreden risicomodel welke aanvragen voor huur- of kinderopvangtoeslag handmatig behandeld moesten worden. Daarbij keken medewerkers van de Belastingdienst onder meer naar nationaliteit. De Autoriteit Persoonsgegevens oordeelde dat de Belastingdienst zich hiermee schuldig maakte aan discriminatie.

Naast het stoppen met deze "directe manier" van beleid om onderscheid te maken, maakt het kabinet als het aan Baldewsingh ligt ook een einde aan beleid dat dat doet op een indirecte discriminerende of racistische manier. Donaties aan moskeeën mogen bijvoorbeeld geen reden zijn om de gulle gever extra te controleren op fraude.

Actieplan bevat ook aanpak institutioneel racisme

Baldewsingh komt na het zomerreces met een Nationaal Programma voor de aanpak van discriminatie en racisme. Ook het thema institutioneel racisme zal daarin aan bod komen, belooft hij. Voordat hij het actieplan presenteert, kan Baldewsingh nog geen concrete maatregelen noemen. "Maar het kabinet gaat ermee aan de slag en wij zitten erbovenop."

De NCDR was in april boos omdat het kabinet in eerste instantie het extra controleren op basis van bijvoorbeeld nationaliteit en donaties aan een moskee door de Belastingdienst niet als institutioneel racisme wilde bestempelen. "Dat het kabinet institutioneel racisme bij de Belastingdienst uiteindelijk tóch heeft erkend, is een belangrijke stap vooruit", zegt Baldewsingh daar nu over.

'Kamerbrief gaat te veel over onbewust gedrag'

Tegelijkertijd heeft de regeringscommissaris die onder het ministerie van Binnenlandse Zaken valt een dubbel gevoel overgehouden aan de brief die het kabinet aan de Tweede Kamer schreef over het institutioneel racisme bij de Belastingdienst. Die zou de indruk wekken dat er vooral sprake was van onbewust of onbedoeld gedrag.

"Maar de Belastingdienst wist wat hij deed", werpt Baldewsingh daar tegenin. "De ambtenaren werkten op basis van kaders, directieven, beleid, een systeem dat bewust is gemaakt."

'Late erkenning helpt ook niet rond toeslagenschandaal'

Ook de 27 gemeentelijke antidiscriminatievoorzieningen (ADV's) stellen dat de overheid institutioneel racisme nog niet structureel genoeg aanpakt. Voorzitter Stefano Frans trekt de late erkenning van het kabinet van institutioneel racisme door de Belastingdienst door naar de slachtoffers van het toeslagenschandaal.

"Dat het kabinet in eerste instantie weigerde om het beleid van de Belastingdienst als institutioneel racisme te bestempelen, vinden wij niet helpend in deze gevallen", zegt Frans namens de antidiscriminatievoorzieningen. "We missen de urgentie om recht te doen aan al deze gedupeerden, en missen concrete werkbare oplossingen."

Kabinet belooft gesprek met NCDR en ADV's

Het ministerie van Binnenlandse Zaken noemt de kritiek van Baldewsingh en de ADV's in een reactie aan deze site "belangrijke signalen". Het departement waaronder de NCDR valt, belooft met de regeringscommissaris en de ADV's te kijken naar wat beter kan.

"Het is goed dat zij aangeven wat ze zien en horen en dat ze ook aangeven wat zij denken dat goede oplossingen zijn", zegt het ministerie.

De ADV's, verenigd in Discriminatie.nl, willen ook dat gemeenten in alle beleidsstukken een non-discriminatieparagraaf toevoegen. "Een interessant voorstel", reageert het ministerie van Binnenlandse Zaken. Het ministerie zegt een handreiking te sturen naar gemeenten waarin onder meer de suggestie van de ADV's is opgenomen.

Deze week besteden we extra aandacht aan racisme