De reactie van John de Mol op de verhalen van seksueel wangedrag bij The Voice leidde tot onder zijn personeel aan toe tot woede. De producent zei dat hij niets kan beginnen als vrouwen het grensoverschrijdende gedrag niet melden. Wat is er fout aan deze reactie?

"Ik hoop dat ze een voorbeeld zijn naar de toekomst. Dat als het ze het ooit nog eens overkomt, dat ze hebben geleerd onmiddellijk aan de bel te trekken, onmiddellijk te melden. (...) Vrouwen hebben kennelijk een soort schaamte, maar praat. Zeg het", aldus De Mol in BOOS, als hij geconfronteerd wordt met het gedrag van zijn werknemers en het feit dat vrouwen zich niet veilig genoeg voelden zich te uiten.

Willy van Berlo van Rutgers, het expertisecentrum voor seksualiteit, kwam in de uitzending van BOOS al aan het woord om te duiden wat seksueel geweld en seksueel intimiderend gedrag precies inhoudt. Zij zet de nodige kanttekeningen bij de opmerkingen van De Mol. Volgens Van Berlo blijkt uit zijn reactie dat hij niet snapt hoe macht en machtsmisbruik werkt.

"Hij stelde bijvoorbeeld dat orkestleider Jeroen Rietbergen geen macht heeft binnen het programma. Het is veelzeggend dat John niet snapt hoe jonge meisjes die mee mogen doen aan het programma tegen zo'n grote naam in de muziekwereld aankijken. Als baas van een groot bedrijf móét je snappen hoe dat werkt", zegt Van Berlo in gesprek met NU.nl.

'Het probleem is groter dan De Mol'

De bewustwording over dit probleem reikt verder dan Talpa of De Mol, vindt Van Berlo. "Het gaat er niet alleen om dat vrouwen weten waar ze zich kunnen melden als er iets misgaat: ieder bedrijf moet zorgen voor een veilig klimaat waarin dit seksueel overschrijdende gedrag überhaupt niet plaatsvindt. Het is zo belangrijk dat je een werkplek creëert waar seksisme, foute grappen of terloopse opmerkingen of avances niet plaats kunnen vinden. Dat is ook een kwestie van sociaal leiderschap."

Dat beaamt Janke Dekker namens Mores, het meldpunt dat werd opgericht voor de culturele en artistieke sector na de affaire rond regisseur Job Gosschalk. "Toen #metoo startte, hoorde je gelijk mannen klagen: mag ik dan nooit meer een complimentje geven aan een vrouw? Daar gáát het niet over, iederéén vindt een complimentje leuk! Maar er is iets mis als een man niet snapt dat 'ik zou jou wel eens willen doen' geen compliment is, maar intimidatie."

Dit zijn de aanklachten over misstanden bij The Voice
158
Dit zijn de aanklachten over misstanden bij The Voice

Elk bedrijf zou een #metoo-check moeten doen

Ook Dekker stelt met klem dat grensoverschrijdend gedrag een probleem is dat de culturele sector ver overstijgt. "Voor zo veel mensen is dit onderwerp een blinde vlek", schetst de actrice en producent. Ook zij noemt de opmerkingen over de hiërarchie binnen The Voice waar De Mol naar verwees.

"Mensen in de top van een bedrijf moeten snappen dat een hiërarchische verhouding leidt tot bepaald onderdanig gedrag. Laten we wel wezen: Jeroen Rietbergen maakt misschien niet de keuzes. Maar als een bandleider bij zo'n show jou niet mag, dan kan hij jou als kandidaat ontzettend dwarszitten."

Naar aanleiding van de ontwikkelingen van afgelopen week zou elk bedrijf zich volgens Dekker tegen het licht moeten houden om te kijken wat verbeterd kan worden aan het mogelijk giftige klimaat. "Het is heel goed als er loketten zijn, zoals hij (De Mol, red.) dat zegt. Maar als je kandidaten er niet op wijst, gaan ze zich ook niet melden."

'Hoe kon ik het weten als ze het niet aangaf?'

Mores pleit voor workshops en seminars om mannen duidelijk te maken waar grenzen liggen en hoe ze daarmee om moeten gaan. Dekker: "Om een mentaliteitsverandering te bewerkstelligen moet je duidelijk laten zien wat er misgaat."

Daar sluit advocaat Joris van 't Hoff van website Zedenadvocaat.nl zich bij aan. "Het gaat te ver om alle schuld van dit probleem bij John de Mol te leggen", stelt hij. "Het gaat om het hele beeld dat in bijvoorbeeld media wordt geschetst van de machtsverhouding tussen mannen en vrouwen. De verdediging van mannen is vaak: hoe kon ik weten dat ze het niet wilde als ze het niet aangaf?"

“Leer kinderen al op jonge leeftijd wat grenzen zijn en hoe je deze aangeeft en respecteert.”
Willy van Berlo, expert seksueel geweld bij Rutgers

Van 't Hoff noemt als voorbeeld Zweden, waar seksuele partners van tevoren afspraken moeten maken dat de seks met wederzijdse toestemming is. "Ik weet niet of dat de oplossing is. Maar het is wel goed om mannen vaker en beter te wijzen op hun eigen onwetendheid op dit gebied."

Van Berlo van Rutgers denkt dat de overheid hier ook een meer leidende rol in zou moeten pakken. "De regering van Mark Rutte moet de leiding nemen in een cultuurverandering, bijvoorbeeld door het opstellen van een nationaal actieplan seksueel geweld. Zo kunnen een aantal ministeries hier veel meer en structureel aandacht aan besteden", stelt ze.

"Zo pleiten wij er ook al langer voor om op school eerder te beginnen met lessen over seksueel overschrijdend gedrag. Leer kinderen al op jonge leeftijd wat grenzen zijn en hoe je deze aangeeft en respecteert. Maak het onderwerp bespreekbaar, niet alleen op de werkvloer maar ook in de samenleving."