Achtergrond: 'IS gedijt bij uitzichtloosheid moslimjeugd'

Nog geen dag na de aanslagen in Parijs gaf Islamitische Staat (IS) een videoband vrij, waarin de groepering de verantwoordelijkheid voor de terreuracties opeiste. Was het grootspraak van de soennitische extremisten of waren ze inderdaad de organisatoren van de serie aanslagen?

"Ik moet een slag om de arm houden, maar ik denk het wel", zegt Peter Wijninga, defensiespecialist van het Haagse Centrum voor Strategische Studies (HCSS).

"De aanslagen zijn professioneel uitgevoerd en goed gecoördineerd. Wat wel opvallend is, is dat sommige aanslagplegers tussen de 15 en 18 jaar oud waren en uit België en Frankrijk kwamen. Mogelijk zijn die nooit in Syrië of Irak geweest. Maar het is wel goed mogelijk dat ze zijn aangestuurd vanuit Raqqa, de hoofdstad van het kalifaat van IS."

Wijninga laat weten dat de daders van de terreuracties vooral voor de aanslagen op het theater Bataclan en Stade de France, het grootste voetbalstadion van Frankrijk in Saint-Denis, veel voorbereidend werk hebben moeten doen.

"Ze hebben bijvoorbeeld moeten uitzoeken waar ze het best naar binnen konden gaan en welke vluchtroutes ze zouden kunnen gebruiken. En het regelen van de wapens en de explosieven was een hele logistieke operatie. Ook het plannen van een reeks aanslagen op vrijwel hetzelfde tijdstip vereiste een goede coördinatie."

2014

De soennitische extremisten van IS kregen in 2014 de controle over grote delen van Irak en Syrië. Gealarmeerd door de opmars van de terreurgroep en door het onthoofden van westerse journalisten en hulpverleners werd in de nazomer van 2014 onder leiding van de VS een internationale coalitie tegen IS gevormd.

In Irak hebben Koerdische strijders en het Iraakse leger bij hun operaties tegen IS duidelijk profijt van de luchtacties die de internationale coalitie tegen de terroristen uitvoeren.

Het recentste succes in Irak tegen IS was de herovering vorige week van de stad Sinjar op de extremisten. Sinjar is een strategisch gelegen stad op de route tussen Raqqa in Syrië en de Iraakse stad Mosul.

Onoverzichtelijker

In Syrië wist IS lange tijd beter stand te houden. De situatie in Syrië is veel onoverzichtelijker dan in Irak. Naast IS zijn er in Syrië ook rebellengroepen als het aan al-Qaeda gelieerde al-Nusrafront actief.

Bovendien is de Syrische dictator Bashar al-Assad in tegenstelling tot de Iraakse regering als bondgenoot niet acceptabel voor de westerse coalitie tegen IS.

"Maar de laatste tijd gaat het IS ook in Syrië minder voor de wind. Onder meer omdat de Russen hun steun aan Assad hebben geïntensiveerd en op een nogal nietsontziende wijze strijd voeren tegen Syrische opstandelingen", zegt Wijninga.

"In de stad Aleppo is IS in het nauw gedreven en in Raqqa is door een Amerikaanse aanval met een drone 'Jihadi John’ geliquideerd."

Jihadi John

Jihadi John was de bijnaam van de Brit Mohammed Emwazi. Hij was medio 2014 te zien in verschillende onthoofdingsvideo's van de terreurgroep en werd in februari door zijn moeder herkend in een video. Daarin is te zien dat hij de Amerikaan James Foley onthoofdt.

Wijninga denkt niet dat de liquidatie van Jihadi John de directe aanleiding was voor de aanslagen in Parijs. "Daarvoor zat er te weinig tijd tussen het ombrengen van Jihadi John en de terreuracties in de Franse hoofdstad. Het zou wel kunnen dat de plannen voor de aanslagen al een tijdje klaarlagen. En dat het wachten was op het sein vanuit Raqqa om in actie te komen. Dan zouden de aanslagen wel een soort vergelding kunnen zijn voor de dood van Jihadi John en het heroveren van Sinjar."

Luchtacties

Dat juist Frankrijk het doelwit was van IS heeft volgens de defensiespecialist van het HCSS twee belangrijke redenen.

Allereerst wijst hij erop dat tal van Afrikaanse en Aziatische landen koloniën van Frankrijk zijn geweest. Daarnaast was Syrië na de Eerste Wereldoorlog een Frans protectoraat. Daardoor voelt Parijs zich meer dan andere Europese landen betrokken bij ontwikkelingen in landen als Libië, Mali en Syrië.

In tegenstelling tot onder meer Nederland zijn de Fransen wel betrokken bij de luchtacties tegen IS in het Syrisch luchtruim.

Achtergrond

"Verder is het belang te kijken naar de achtergrond van de daders van de terreuracties in Parijs", zegt Wijninga.

"De meeste aanslagplegers zijn Franse moslims uit de banlieues. Zij staan onderaan de maatschappelijke ladder. Het is niet zo vreemd dat je in zo’n situatie gevoelig bent voor het 'evangelie van de verlossing’ dat de jihadisten voorspiegelen."

“Het is niet zo vreemd dat je in zo’n situatie gevoelig bent voor het 'evangelie van de verlossing'”
Peter Wijninga (HCSS)

Veiligheidsmaatregelen

Wijninga benadrukt dat alleen veiligheidsmaatregelen niet voldoende zijn om Frankrijk en westerse landen te beschermen tegen aanslagen. Hij wijst erop dat gemarginaliseerde moslims meer kansen moeten krijgen om deel te nemen aan de samenleving.

"Ook moet er een eind aan de oorlog in Syrië komen, want deze blijft aantrekkingskracht op moslimjongeren uitoefenen", zegt Wijninga.

"De internationale gemeenschap is de laatste jaren verdeeld geweest over de aanpak. Maar ik zie nu toch een kentering. Turkije staat nu veel minder weifelend in het conflict dan een tijdje geleden. Ook lijkt er in de kwestie-Syrië sprake van voorzichtige toenadering tussen de Amerikanen en de Russen."

Wijninga wijst op het rechtstreeks onderhoud over Syrië afgelopen weekend tussen de Amerikaanse president Barack Obama en zijn Russische ambtgenoot Vladimir Poetin.

"Ik kan me voorstellen dat het tot een planmatige vorm van samenwerking komt", zegt Wijninga. "Rusland wil graag een rol in Syrië blijven spelen. Zeker omdat het land via een marinebasis in de Syrische havenstad Tartus een goede toegang heeft tot de Middellandse Zee. De afgelopen jaren speelden de Russen hun rol in Syrië als bondgenoot van president Assad. Maar ik denk dat ze inmiddels wel beseffen dat het blijft gisten in Syrië, zolang Assad op zijn post blijft zitten."

"Om hun belangen veilig te stellen, moeten de Russen zorgen dat ze deel van de oplossing zijn. Daarom zou het me niets verbazen als Moskou nu al werkt aan een scenario van een Syrië waarvan Assad geen deel meer uitmaakt."

Video: Wie zijn de IS-strijders in 60 seconden

Tip de redactie