Roland Garros is nu vijf dagen onderweg, maar het ging tot dusver vooral over de mediaboycot en terugtrekking van Naomi Osaka. Sportpsychologen Jan Sleijfer en Kelly Dekker over de actie van de Japanse toptennisster, die aandacht wilde vragen voor de mentale gezondheid van tennissers. "Ze heeft een gigantisch systeem aan het denken gezet."

Alsof het niets was, plaatste de 23-jarige Osaka vorige week donderdag een verklaring op sociale media dat ze op Roland Garros niet aanschuift bij persconferenties. Na een voor haar onverwachte storm van kritiek, dreigementen van de organisatie, een gebrek aan steun van collega-tennissers en een boete van 12.000 euro besloot de Japanse zich vier dagen later terug te trekken.

Osaka gaf toe dat de rigoureuze mediaboycot niet de manier was om haar punt te maken en vertelde dat ze al sinds de US Open van 2018 met periodes van depressies kampt. Daarna kreeg ze opeens wél steun van de organisaties en tennissers die een paar dagen eerder nog kritisch waren op de viervoudig Grand Slam-winnares.

"Met haar dappere openbaring heeft ze een gigantisch systeem aan het denken gezet. De tennisbonden zijn er weer even aan herinnerd dat ze met mensen te maken hebben", zegt Dekker, die namens de High Performance Academy in Amsterdam topsporters op mentaal vlak begeleidt.

"Het maakt het nóg sterker dat Osaka zich tijdens het toernooi liet horen en niet na het toernooi of pas over tien jaar. Het is heel goed dat er meer aandacht komt voor mentale gezondheid en dit moedige statement kan daar heel erg bij gaan helpen."

Weinig bijval voor Osaka uit tenniswereld: 'Bijna niemand durft het'
227
Weinig bijval voor Osaka uit tenniswereld: 'Bijna niemand durft het'

'Perfectionisme bij topsporters kan snel doorslaan'

Osaka heeft er overigens nooit een geheim van gemaakt dat ze het moeilijk vindt om met de druk om te gaan. Zo brak de huidige nummer twee van de wereld na haar vroege uitschakeling op Wimbledon 2019 haar persconferentie al na vier minuten af omdat ze op het punt stond in huilen uit te barsten. Voor dat toernooi gaf Osaka al aan dat haar status als wereldtopper haar veel te veel stress gaf.

"Bijna alle topsporters zijn perfectionistisch ingesteld, maar dat kan al snel doorslaan", zegt Sleijfer, oprichter van het platform NLsportpsycholoog. "Iemand die goed presteert, voelt ook elke keer die druk dat er niet verzaakt mag worden. Osaka lijkt onder die druk bezweken. Als dingen goed gaan en je zit lekker in je vel, dan heb je er echt geen probleem mee om de pers te woord te staan."

"Het ontwijken van persconferenties is ook geen oplossing, want dat hoort er gewoon bij. Het begint bij eerlijk naar jezelf zijn en accepteren dat de angsten er zijn. Ik vergelijk het verbergen van emoties altijd met een bal die je onder water wil drukken. Je kunt dat wel even volhouden, maar uiteindelijk schiet de bal toch omhoog."

Ook veel collega-tennissers van Osaka, onder wie Novak Djokovic, Rafael Nadal en Ashleigh Barty, riepen deze week in koor dat het aanschuiven bij persconferenties nou eenmaal bij het vak hoort, de soms lastige vragen van journalisten ten spijt. Dekker kan desondanks wel begrip opbrengen voor het standpunt van Osaka, die in eerste instantie alleen steun kreeg van de ervaren Serena Williams.

"Ik snap ook wel dat praten met de pers part of the job is, maar haar hoofdbaan is gewoon tennissen. In het voetbal zie je zelfs dat veelbesproken spelers soms in bescherming worden genomen na een wedstrijd en niet voor de camera hoeven te verschijnen. Als je zoals Osaka al niet van de spotlights houdt én kampt met flinke depressieve klachten, is het niet te doen om vlak na een wedstrijd in een volle perszaal te stappen. Prestatiedruk hoeft wat mij betreft geen reden te zijn om geen persconferentie te kunnen geven, daar kan je mee leren omgaan."

Serena Williams was een van de weinige tennissers die Naomi Osaka een hart onder de riem stak.

Serena Williams was een van de weinige tennissers die Naomi Osaka een hart onder de riem stak.
Serena Williams was een van de weinige tennissers die Naomi Osaka een hart onder de riem stak.
Foto: Getty Images

'Het blijkt maar weer hoe eenzaam het aan de top is'

Doordat de uitgesproken Osaka haar standpunt over de mentale gezondheid van tennissers op een controversiële manier uitte, ging het de eerste dagen vooral over haar mediaboycot en niet over het punt dat de Japanse wilde maken. Zo kwam er geen fatsoenlijke dialoog, maar praatten alle partijen langs elkaar heen.

"Je kunt je bijna niet voorstellen hoe eenzaam het aan de top kan zijn", zegt Sleijfer. "Het verbaasde me niet dat veel collega-tennissers haar eerst niet steunden. Ze zitten allemaal zelf in die bubbel en hebben geen goed zicht op de werkelijkheid. De omgeving van een tennisser, zoals een coach of een ouder, kan wel een belangrijke rol vertolken."

Dekker denkt ook dat daar deels de oplossing kan liggen. "80 procent van de topsporters die ik spreek, ervaart prestatiedruk. Bijvoorbeeld als je hogerop wil of juist als je in de top wil blijven. Het zou mooi zijn als coaches spanning en prestatiedruk, maar ook depressieve klachten meer gaan normaliseren."

Osaka kondigde maandagavond aan dat ze zich voorlopig niet op de tennisbaan zal begeven, waardoor onduidelijk is of ze over enkele weken wel gaat meedoen aan Wimbledon (28 juni-11 juli). Op papier speelt ze vanaf 14 juni ter voorbereiding op het Grand Slam-toernooi in Londen een grastoernooi in Berlijn.

"Men moet dit wel echt als een blessure zien en dus heeft het tijd nodig", benadrukt Dekker. "Op Roland Garros had ze duidelijk geen buffer meer over. Erover praten is ontzettend moeilijk, maar het is wel heel belangrijk. Wat dat betreft heeft ze al een goede stap gezet."