Elon Musk gaat Twitter overnemen. De miljardair zet in op meer vrijheid van meningsuiting en wil daarvoor aanpassingen maken aan het netwerk. Maar ook onder Musk kan Twitter zich geen volledige vrijheid permitteren.

Musk vindt dat Twitter in zijn huidige vorm niet zijn maatschappelijke doel bereikt om een platform voor de vrijheid van meningsuiting te zijn. Wat hij daarvoor wil veranderen, is nog niet helemaal duidelijk.

De laatste tijd heeft Twitter juist veel strengere regels ingevoerd. Zo is het voor gebruikers niet toegestaan om berichten met kindermisbruik te delen, is gecoördineerde staatspropaganda verboden en worden tweets die mogelijk desinformatie bevatten als zodanig gelabeld.

"Ook Musk zal moeten toegeven dat niet alles mag", zegt ICT-jurist en hoogleraar Frederik Zuiderveen Borgesius. "Anders komt Twitter vol te staan met spam en porno. Dat kan ook niet zijn bedoeling zijn, want dan wordt Twitter onbruikbaar en lopen de gewone gebruikers weg."

Vrijheid van meningsuiting weegt zwaar in de VS

In de Verenigde Staten wordt op een andere manier tegen de vrijheid van meningsuiting aangekeken dan in Europa, zegt Zuiderveen Borgesius. "Het staat in de VS in het eerste amendment van de grondwet en is een soort joker die zwaarder weegt dan bijna alle andere belangen", zegt hij. "In Europa vinden we vrijheid van meningsuiting ook belangrijk, maar hier staat het op hetzelfde niveau als andere grondrechten zoals het recht op privacy. Er wordt per geval afgewogen wat voorrang heeft."

Dat betekent niet dat in de VS alles is toegestaan. "Er zijn altijd uitzonderingen", zegt Michael Klos, onderzoeker aan de Universiteit Leiden op het gebied van online vrijheid van meningsuiting. "Je mag bijvoorbeeld niet oproepen tot geweld wanneer het waarschijnlijk is dat mensen gehoor geven aan die oproep."

Aangezien Twitter een internationaal platform is, moet het ook voldoen aan de strengere Europese regelgeving. Op dit moment kan Twitter al worden gedwongen om berichten offline te halen als een rechter of de politie kan aantonen dat iets onrechtmatig online staat.

Belediging is Musk niet vreemd

Musk, met 83 miljoen volgers zelf een van de belangrijkste gebruikers van Twitter, heeft in het verleden ook mensen beledigd op zijn platform. Zo noemde hij de Britse duiker Vernon Unsworth "pedo guy".

De duiker was eind 2018 betrokken bij de redding van een groep kinderen uit een grot in Thailand. Musk bood destijds hulp aan, maar zijn geopperde minionderzeeër werd door Unsworth bestempeld als "pr-stunt", omdat die volgens hem geen effect zou hebben.

Na de gelukte reddingsactie noemde Musk hem op Twitter een "pedo guy", oftewel een pedofiel. Later bood de miljardair zijn excuses aan. Hij zei dat hij Unsworth alleen wilde beledigen en hem niet wilde beschuldigen van pedofilie.

Na de bekendmaking van de overname schreef Musk op Twitter dat hij hoopt dat zelfs zijn grootste critici actief zullen blijven op het platform. "Want dat is wat vrijheid van meningsuiting betekent."

Kinderachtig gedrag

"Alle online platforms zijn gebaat bij een vorm van moderatie", zegt Klos. "In een beschaving spreek je regels af om een discussie te voeren. Als die regels wegvallen, kan ik me voorstellen dat Twitter bijvoorbeeld voor minderheidsgroepen een onleefbare ruimte wordt."

"Hij heeft zelf misschien niet zoveel last van haatberichten, maar anderen misschien wel", vult Zuiderveen Borgesius aan. De hoogleraar zegt dat het platform er mogelijk niet leuker op wordt als er meer is toegestaan. "Daar komt bij dat Elon Musk zich ook behoorlijk kinderachtig kan gedragen."

Zuiderveen Borgesius verwijst naar een geval waarin Musk hoogstpersoonlijk een bestelling bij Tesla annuleerde van een investeerder die een negatief blogbericht had geplaatst over een evenement van het autobedrijf, waarvan Musk directeur is. "Als zo iemand in zijn eentje of met weinig tegenspraak een platform runt, kan dat wel een probleem worden."