De politie deelt gemiddeld meer dan 850 boetes per week uit aan fietsers die een telefoon vasthouden, blijkt uit cijfers die het Centraal Justitieel Incassobureau (CJIB) heeft gedeeld met NU.nl. Het verbod is sinds juli 2019 van kracht. Destijds bedroeg het boetebedrag 95 euro, inmiddels is dat 100 euro.

Uit onderzoek blijkt dat mensen onveiliger fietsen als ze door een telefoon worden afgeleid. Appende fietsers slingeren bijvoorbeeld meer en kijken minder om zich heen.

Tegelijkertijd fietsen ze langzamer. Er zijn aanwijzingen dat fietsers zo het extra risico kunnen compenseren. Dat is echter niet zeker, omdat hier geen goed onderzoek naar is gedaan.

Omdat ook een gedetailleerde registratie van fietsongelukken ontbreekt, is het onduidelijk of het verkeer veiliger is geworden sinds het telefoonverbod in juli 2019 in werking is getreden.

Aantal boetes voor telefoon vasthouden tijdens het fietsen

Deelnemers aan een vragenlijstonderzoek zeiden in 2019 minder vaak met een telefoon in de hand te bellen dan in 2017. Dit onderzoek is uitgevoerd door SWOV, een wetenschappelijk instituut voor verkeersveiligheid.

Het is niet zeker of dat komt door het verbod. In 2019 lieten fietsers namelijk weten dat zij hun telefoon net zo vaak voor andere dingen gebruikten als twee jaar eerder. Dit kan betekenen dat het verbod op dat moment nog weinig effect had, concludeerden de onderzoekers voorzichtig.

Ook Rijkswaterstaat heeft onderzoek laten doen naar het gebruik van apparaten op de fiets. Uit tellingen in tien steden tussen 2015 en 2021 blijkt dat fietsers over het algemeen minder vaak bellen met hun telefoon in de hand. Ook bedienen zij minder vaak een telefoonscherm. Maar de resultaten kunnen ook op toeval berusten. Bovendien was er soms juist sprake van een toename.

Tot nu toe meer boetes in zomer dan winter

Uit de cijfers over de afgelopen twee jaar blijkt dat de politie in de zomerperiode gemiddeld een derde meer boetes uitdeelde dan rond de winter. Mogelijk is er sprake van een seizoenseffect: een telefoon in de hand houden is minder aantrekkelijk als het koud en nat is. Ook is het lastig om een scherm te bedienen als je handschoenen draagt.

"Dat lijkt logisch", zegt Agnieszka Stelling, die in het gedrag van fietsers gespecialiseerd is en bij SWOV werkt. "Als het vaker regent, kan ik me voorstellen dat fietsers minder vaak hun telefoon pakken."

Maar de cijfers zeggen niet alles en het verbod geldt pas twee jaar. Vanwege de lockdowns en de avondklok, die van eind januari tot eind april 2021 van kracht was, weken grote delen van het jaar ook af van wat gebruikelijk is. We weten ook niet of de politie soms vaker optreedt.

"Het is niet zo dat een agent op een dag alleen maar fietsers op smartphonegebruik controleert", licht een woordvoerder van de politie toe. "Als een agent het ziet, spreekt hij de fietser daarop aan. Dat kan leiden tot een waarschuwing of boete."

Belangrijk bij de invoering van een wettelijk verbod is de mate waarin mensen ervaren dat ze gestraft kunnen worden, zegt Stelling. "Als mensen denken dat de politie ze toch niet pakt, is een wettelijk verbod minder effectief."