De privacytoezichthouder van België mag in eigen land een rechtszaak voeren tegen Facebook voor het in zijn ogen "buitensporig" volgen van Belgische internetgebruikers. Facebook probeerde onder handhaving uit te komen door te zeggen dat alleen de Ierse toezichthouder tegen het bedrijf mag optreden. Maar het Hof van Justitie van de Europese Unie veegt dat argument dinsdag aan de kant.

De uitspraak van het Hof is belangrijk voor de handhaving van grote techbedrijven onder de Algemene Verordening Gegevensbescherming (AVG), de Europese privacyregels die sinds 2018 van kracht zijn.

De Ierse toezichthouder is primair aangewezen om Facebook te controleren in grensoverschrijdende AVG-kwesties. Dat komt doordat het Europese hoofdkantoor van Facebook in Ierland staat.

Maar dat betekent niet per definitie dat alleen de Ierse toezichthouder naar de rechter mag stappen als er sprake zou zijn van een privacyovertreding, oordeelt het Hof dinsdag.

Als het Hof wel zo had beslist, zou dat "het ergste zijn wat voor de privacy van Europeanen had kunnen gebeuren", is de eerste reactie van Frederik Zuiderveen Borgesius, hoogleraar ICT en recht aan de Radboud Universiteit.

Niet alleen Facebook, maar ook veel andere techgiganten hebben hun Europese hoofdkwartier in Ierland. De Ierse toezichthouder krijgt veel kritiek omdat de privacyonderzoeken zich opstapelen en beslissingen uitblijven.

"Deze uitspraak is dus slecht nieuws voor Facebook en goed nieuws voor de Belgische toezichthouder. En dus voor de privacy van Europeanen", zegt Zuiderveen Borgesius.

Facebook volgt internetters volgens België buitensporig

De uitspraak is onderdeel van een zaak die de Belgische toezichthouder in 2015 tegen Facebook aanspande.

Volgens de Gegevensbeschermingsautoriteit (GBA) volgt het bedrijf op onrechtmatige en buitensporige wijze het surfgedrag van Belgische internetgebruikers, ook als zij geen Facebook-account hebben. De toezichthouder wil dat Facebook daarmee stopt.

De GBA zegt in een eerste reactie "verheugd" te zijn dat het Hof oordeelt dat de AVG ruimte biedt aan privacyautoriteiten om in eigen land naar de rechter te stappen. De toezichthouder onderzoekt nog wat de uitspraak precies betekent voor deze zaak.

Ierland blijft belangrijke rol spelen bij handhaving techgiganten

De Ierse privacyautoriteit blijft een belangrijke rol spelen in het toezicht op meerdere techgiganten. Niet alleen het Europese hoofdkwartier van Facebook, maar ook dat van bijvoorbeeld Apple en Google staat in Ierland.

Privacytoezichthouders die een privacykwestie willen aanpakken, moeten ondanks de uitspraak nog steeds eerst aankloppen bij de Ierse collega's als het hoofdkantoor van het onderzochte bedrijf in Ierland staat, legt Paul De Hert, privacyonderzoeker aan de Vrije Universiteit Brussel en de Universiteit Tilburg, uit.

"Het Hof benadrukt dat privacyautoriteiten moeten samenwerken", zegt De Hert. "Alleen als de Ierse toezichthouder bijvoorbeeld niet meewerkt, hebben de andere Europese toezichthouder opties om het zonder de Ieren te doen. Het moet volgens de regels en uitzonderingen van de AVG en dat zijn er niet heel veel."

Facebook zegt in een reactie "verheugd" te zijn dat het Hof "de rol van de [in dit geval Ierse] autoriteit" onderstreept. Het beginsel dat Facebook één loket voor privacykwesties heeft, is volgens het bedrijf "essentieel voor een efficiënte en consequente toepassing van de AVG in de hele EU".