De implementatie van de Wet op de inlichtingen- en veiligheidsdiensten (Wiv), door tegenstanders ook wel de 'sleepwet' genoemd, is ruim twee jaar na de inwerkingtreding nog niet afgerond door de inlichtingendiensten. Dat concludeert de Commissie van Toezicht op de Inlichtingen- en Veiligheidsdiensten (CTIVD) in zijn vierde en afsluitende voortgangsrapport.

De Wiv trad op 1 mei 2018 in werking. De wet geeft de inlichtingendiensten AIVD en de MIVD bevoegdheden om gegevens op grote schaal te onderscheppen. Zo kunnen de diensten bijvoorbeeld terroristen of andere dreigingen onderzoeken en opsporen. Hierbij mag zo min mogelijk inbreuk gemaakt worden op de persoonlijke levens van burgers, van wie wel gegevens zijn opgeslagen, maar die geen deel uitmaken van onderzoeken.

Volgens de CTIVD hebben de MIVD en AIVD "hard gewerkt", maar is de implementatie van de Wiv nog niet afgerond. Dat komt voor een groot deel omdat er bij de totstandkoming van de Wiv niet genoeg aandacht is besteed aan de (impact van de) implementatie van de wet.

Op het gebied van concrete instructies voor werknemers, technische systemen en interne controles is er bij de inlichtingendiensten na twee jaar "nog onvoldoende bereikt", oordeelt de toezichthouder. De CTIVD noemt het daarom noodzakelijk om bij de lopende wetsbeoordeling en komende wetswijzigingen meer aandacht te besteden aan implementatievraagstukken.

'Gegevens worden onrechtmatig te lang bewaard'

Net als in een voorgaand rapport schrijft de CTIVD ook nu weer over bulkdatasets, die door de diensten in het geheel of grotendeels als relevant worden beoordeeld. "Dit gaat in tegen de aard van dit soort sets, die voor het overgrote deel uit gegevens bestaan van personen of organisaties die geen onderwerp van onderzoek zijn en dat ook nooit zullen worden."

Volgens de wet moeten deze bulkdatasets na een termijn van maximaal anderhalf jaar worden vernietigd. De CTIVD zegt te snappen dat er belangen zijn om deze sets langer te bewaren dan dat de wet toestaat. Toch beschouwt de toezichthouder het als relevant beoordelen als een "kunstgreep" om de bewaartermijn te verlengen.

Dat heeft volgens de CTIVD een "grote impact" op de fundamentele rechten van de burger. Later deze maand volgt een onderzoeksrapport waarin de toezichthouder hier verder op ingaat.

'Samenwerking AIVD en MIVD gaat goed'

Hoewel de inlichtingendiensten nog niet klaar zijn met de invoering van de Wiv, is de CTIVD niet alleen maar kritisch. De toezichthouder vindt dat de diensten "een goede koers hebben ingezet". Zo werken de AIVD en MIVD goed samen aan de implementatie van de wet. "In de komende jaren werken de beide diensten toe naar een gezamenlijke datahuishouding en gezamenlijke IT-infrastructuur." Dat zou in de toekomst bijvoorbeeld leiden tot meer gezamenlijke controle en overzicht.

Het rapport wordt dinsdagmiddag door de ministers van Binnenlandse Zaken en Defensie aan de Kamer voorgelegd. De komende periode blijft de CTIVD in gesprek met de diensten over de implementatie van de Wiv.