De banken ABN AMRO, ING, Rabobank en de Volksbank hebben de afgelopen twee jaar voor bijna 5,3 miljoen euro aan meldingen van helpdeskfraude ontvangen, blijkt uit cijfers die het Openbaar Ministerie (OM) heeft gedeeld met NU.nl. De vier banken rapporteren de bevestigde slachtoffergevallen vanaf maart 2018 aan het OM.

Helpdeskfraude is een vorm van oplichting waarbij een slachtoffer in contact komt met iemand die zich voordoet als een medewerker van een helpdesk, bijvoorbeeld van een groot bedrijf zoals Microsoft of Apple. De oplichter probeert het slachtoffer telefonisch te overtuigen om hem op afstand toegang te geven tot de computer, waarna geld wordt gestolen.

In 2018 werden volgens de vier banken zeker 1.732 mensen slachtoffer van deze vorm van fraude. Het totale schadebedrag kwam uit op bijna 2,4 miljoen euro. Het afgelopen jaar nam het aantal slachtoffers toe tot 3.099. Zij werden bij elkaar voor zo'n 2,9 miljoen euro opgelicht.

Het werkelijke aantal slachtoffers ligt waarschijnlijk hoger. "Dit zijn de cijfers die we met zekerheid kunnen melden", zegt Berend Jan Beugel van de Betaalvereniging. "In de media lezen we regelmatig over mensen die zich schamen om aangifte te doen of om het bij hun bank te melden. Er zijn dus ongetwijfeld slachtoffers die niet in de rapportage zijn meegerekend."

OM meldt dat schade afneemt, maar dat is niet zeker

Het OM meldde in januari dat de schade door helpdeskfraude afneemt. Op basis van het aantal meldingen en aangiftes bij de politie zou de schade sinds de samenwerking met de vier banken na 2017 zelfs gehalveerd zijn.

Toen NU.nl de cijfers achter het nieuwsbericht opvroeg, stuurde het OM "per ongeluk" een bijlage mee waaruit bleek dat de cijfers sinds 2016 incompleet zijn. Ook de cijfers van de banken - die juist een toename van het aantal slachtoffers én de geleden schade laten zien - werden op die manier met NU.nl gedeeld.

"Het OM suggereert dat er een dalende trend is, maar er zijn ook cijfers die dat tegenspreken", zegt Stijn Ruiter, senior onderzoeker bij het Nederlands Studiecentrum Criminaliteit en Rechtshandhaving (NSCR). "Sterker nog: die cijfers zijn binnen het OM bekend."

"Het is hoogst merkwaardig dat er selectief is gerapporteerd. Dat de cijfers incompleet zijn, is van groot belang. Want dat heeft direct gevolg voor de tellingen. Die komen daarmee lager uit dan daadwerkelijk het geval is."

Welke cijfers uiteindelijk het dichtst bij de werkelijkheid komen, is volgens Ruiter gissen. "Zowel bij de banken als de politie ontbreken de slachtoffers die zich niet melden. Of er onder aan de streep sprake is van een daling of stijging van het aantal slachtoffers van helpdeskfraude, valt met deze cijfers niet te zeggen."

Het OM laat maandagmiddag aan NU.nl weten zich te baseren op het aantal meldingen bij de politie, omdat daarvan sinds 2016 cijfers beschikbaar zijn. Een woordvoerder erkent dat zowel bij de politie als banken cijfers ontbreken van mensen die zich niet melden. Door het mogelijk te maken om online aangifte te doen, hoopt het OM dat het aantal registraties toeneemt, zodat een beter beeld van de schade ontstaat.