Detailresult Groep, het bedrijf achter de supermarkten Dirk en DekaMarkt, stopt in de loop van 2020 met het gebruik van een vingerscan voor het personeel. Dat meldt het bedrijf na vragen van NU.nl. Vanwege de privacywet AVG staat het gebruik van zo'n systeem onder druk. Om die reden liet HEMA eerder weten ook met het systeem te stoppen.

Wat de exacte reden is dat Dirk en DekaMarkt het systeem niet langer willen gebruiken, is onduidelijk. Moederbedrijf Detailresult spreekt van een "bedrijfseigen besluit", maar wil verder niet op de zaak ingaan.

Uit een rondgang van NU.nl blijkt dat het gebruik van vingerscans, bijvoorbeeld om kassa's te openen of urenregistratie bij te houden, wijdverspreid is. Grote bedrijven zoals warenhuis HEMA en bioscoopketen Pathé maken bijvoorbeeld ook gebruik van zo'n systeem. Dat terwijl een vingerscan vanwege de privacygevoeligheid niet zomaar in deze situaties gebruikt mag worden.

Rechter: werkgever mag niet zomaar vingerscansysteem invoeren

Schoenenzaak Manfield werd daar in augustus door de rechter nog op gewezen. De winkel had volgens de rechtbank niet goed onderbouwd waarom een vingerscansysteem noodzakelijk is.

INretail, de brancheorganisatie voor winkeliers in non-food, adviseert ondernemers dan ook om vingerscansystemen niet te gebruiken. "Er zijn andere systemen die geen inbreuk maken op de privacy", laat de vereniging weten aan NU.nl "Deze worden door ons geadviseerd."

Er gelden voor vingerscans strengere regels dan voor veel andere persoonsgegevens, omdat het een zogeheten 'biometrisch gegeven' is. Een biometrisch gegeven is een uniek lichaamskenmerk, waarmee je iemand kan identificeren, zoals een irisscan, stemherkenning of een vingerafdruk. Een biometrisch gegeven kan je dus niet zomaar veranderen, zoals een pincode of een pasje.

Organisaties kritisch op vingerscansystemen

Ook andere organisaties zijn kritisch. Brancheorganisatie Koninklijke Horeca Nederland (KHN) laat aan NU.nl weten dat een vingerscan alleen in "uitzonderlijke gevallen" gebruikt mag worden. KHN adviseert horecaondernemers daar rekening mee te houden als zij een vingerscansysteem voor hun personeel willen gebruiken.

FNV-woordvoerder Erna Bosschart wijst op de situatie bij de HEMA: "Klaarblijkelijk kan het dus ook zonder", zegt ze over het besluit van het warenhuis om met de vingerscans te stoppen.

Toestemming werknemer 'lastig', en dus zelden geldig

Een werkgever mag alleen in zeer uitzonderlijke gevallen een vingerafdruk verplichten en hoewel vrijwillige toestemming normaal gesproken een reden kan zijn om een vingerafdruk te verwerken, is dat in dit soort situaties "lastig". Dat zegt de toezichthouder op het gebied van privacy, de Autoriteit Persoonsgegevens (AP).

Omdat er een gezagsverhouding bestaat tussen de werkgever en werknemer kan een medewerker zich onder druk gezet voelen om akkoord te gaan met het gebruik van zo'n systeem. "In theorie kan een werkgever zeggen dat het werken met een vingerscansysteem vrijwillig is, maar in de praktijk voelen medewerkers vaak de druk om niet lastig gevonden te worden", zei jurist Arnoud Engelfriet hierover eerder tegen NU.nl.

Bedrijven zijn bovendien sinds november verplicht om een onderzoek uit te voeren naar de privacyrisico's van het gebruik. Alleen als daaruit blijkt dat een vingerscansysteem écht noodzakelijk is, bijvoorbeeld om gebouwen of computersystemen te beveiligen, kan een medewerker gedwongen worden om zijn vingerafdruk af te staan.