De veiligheidsdiensten AIVD en MIVD zijn niet zorgvuldig genoeg geweest met het delen van gegevens met buitenlandse diensten. Dat staat in een onderzoeksrapport van de Commissie van Toezicht op de Inlichtingen- en Veiligheidsdiensten (CTIVD). Het rapport wordt dinsdag door de minister Kajsa Ollongren van Binnenlandse Zaken gedeeld met de Tweede Kamer.

De toezichthouder deed in samenwerking met het ministerie van Binnenlandse Zaken onderzoek naar het delen van zogeheten ongeëvalueerde gegevens met buitenlandse relaties. De CTIVD deed in de periode mei 2018 tot januari 2019 onderzoek naar de procedures bij de veiligheidsdiensten omtrent het delen van gegevens.

De AIVD (Algemene Inlichtingen- en Veiligheidsdienst) en MIVD (Militaire Inlichtingen- en Veiligheidsdienst) delen op aanvraag van bondgenoten gegevens die door de Nederlandse diensten zijn verzameld en soms doen ze dit zonder dat ze precies weten wat de inhoud is. Het delen van dit soort gegevens is toegestaan volgens de Wet op de inlichtingen- en veiligheidsdiensten 2017 (Wiv), omdat dit noodzakelijk zou zijn voor de internationale veiligheid.

Aan het delen van deze ongeëvalueerde gegevens zijn meerdere voorwaarden verbonden, waaraan de AIVD en MIVD niet voldeden volgens de toezichthouder.

Ten eerste is niet goed gedefinieerd door de veiligheidsdiensten wat ongeëvalueerde gegevens precies zijn. Daardoor is de grens tussen geëvalueerde en ongeëvalueerde gegevens onduidelijk voor medewerkers van de veiligheidsdiensten. Daarnaast wordt het niet goed vastgelegd wanneer dit soort gegevens gedeeld worden met buitenlandse veiligheidsdiensten.

Dit moet ook beter, oordeelt de toezichthouder. Ook moet de minister van Binnenlandse zaken op de hoogte worden gesteld wanneer er ongeëvalueerde gegevens gedeeld worden door de AIVD. Dat is ook lang niet altijd gebeurd volgens het rapport. De MIVD heeft wel voldaan aan de meldplicht, behalve bij de gegevens die onterecht als geëvalueerd zijn aangemerkt.

Urgentie is hoog volgens toezichthouder

De CTIVD adviseert de veiligheidsdiensten de waarborgen beter te handhaven en te zorgen dat medewerkers beter weten hoe ze moeten omgaan met het verstrekken van ongeëvalueerde gegevens.

De toezichthouder benadrukt de urgentie hiervan, omdat de veiligheidsdiensten sinds de ingang van de nieuwe Wiv op 1 mei 2018 op grote schaal gegevens mogen onderscheppen. In juni oordeelde de CTIVD al dat de veiligheidsdiensten hier onvoldoende op zijn voorbereid.

Een woordvoerder van het ministerie van Defensie vertelt in een gesprek met NU.nl dat het advies van de CTIVD wordt overgenomen. De woordvoerder benadrukt dat het van belang is voor de nationale en internationale veiligheid dat de gegevens met buitenlandse relaties gedeeld kunnen blijven worden, maar dat de diensten hun motivaties voor het delen van gegevens verbeterd hebben.

Ook krijgen medewerkers betere instructies, zodat het duidelijker is wanneer het om ongeëvalueerde gegevens gaat. Ook gaan de veiligheidsdiensten zorgen dat er voortaan altijd toestemming aan de minister wordt gevraagd om ongeëvalueerde gegevens te delen. Wanneer deze gedeeld worden, wordt dit voortaan ook gemeld aan de CTIVD.