Op 15 augustus vorig jaar viel de Afghaanse hoofdstad Kaboel in handen van de Taliban. Tienduizenden Afghanen probeerden het land te ontvluchten uit angst voor geweld en repressie. De toen zestienjarige scholier Dewaa was een van hen. In de dagen voor haar evacuatie naar Nederland hield ze een dagboek bij voor NU.nl. Een jaar later kijkt ze terug op die traumatische periode in haar leven. "Mijn familieleden zitten nog steeds ondergedoken. Ik maak me zorgen om hen."

Dewaa doet de deur van een doorzonwoning in Rotterdam-Zuid open. Ze is inmiddels zeventien jaar oud en heeft net eindexamen gedaan. Binnen op de bank vertelt ze haar verhaal.

Ze zegt meteen dat ze het vreselijk vindt dat Afghanistan in Nederland alweer vergeten lijkt. De familieleden met wie ze ondergedoken zat, zijn nooit geëvacueerd. Haar oudoom en neven werkten voor het Afghaanse leger. Ze zijn nog steeds bang om opgepakt te worden. Dewaa: "En zo zijn duizenden Afghanen die met de westerse troepen samenwerkten achtergebleven. Het is pijnlijk om te zien dat ze zo in de steek gelaten worden."

Dat familieleden in gevaar zijn, is ook de reden dat ze nog steeds niet met haar echte naam genoemd wil worden, net als toen ze de dagboeken schreef.

De afgelopen maanden zag Dewaa hoe de Oekraïners met open armen zijn ontvangen in Nederland, terwijl de Afghanen van het ene naar het andere azc moeten en nooit bezoek kregen van premier Mark Rutte of een van de kabinetsleden. "Dat kan natuurlijk niet", zegt Dewaa.

Taliban-strijders met geweren op straat

Precies een jaar geleden zat Dewaa ondergedoken in een appartement in de Afghaanse hoofdstad Kaboel. Het was er vol: naast haar ouders en zus schuilden er twee neven met hun gezinnen, met in totaal elf kinderen. Vanuit het raam aan de voorkant had Dewaa uitzicht op een stukje van de straat en een moskee. Op straat zag ze Taliban-strijders met wilde baarden en geweren over hun schouders lopen. Ze was doodsbang.

Dewaa is in Nederland geboren. Haar ouders, haar zus en zijzelf hebben een Nederlands paspoort. Haar vader was vertaler tijdens een van de eerste Nederlandse militaire missies in Afghanistan. Als de Taliban daar achter zouden komen, zou hij zeker gearresteerd worden, vreesde de familie. Ook haar neven en oudoom liepen gevaar, omdat ze militairen in het Afghaanse leger waren. Uit voorzorg hadden ze documenten die de oom in verband brachten met het leger verscheurd en weggegooid.

"Dat waren bange dagen", blikt Dewaa terug. Het gezin was na een jaar lockdown naar Afghanistan gegaan voor familiebezoek. Dewaas opa was overleden en ze wilden hem de laatste eer bewijzen. Toen de Taliban steeds verder oprukten, probeerde haar vader de vliegtickets voor de reis terug naar Nederland te verzetten, maar dat lukte niet meer. Ze zaten vast en belandden in een nachtmerrie.

Terugkijken: Dit maakte de evacuaties vanaf het vliegveld van Kaboel zo moeilijk
167
Terugkijken: Dit maakte de evacuaties vanaf het vliegveld van Kaboel zo moeilijk

Verborgen onder boerka's naar het vliegveld

In haar dagboeken voor NU.nl beschrijft Dewaa hoe dramatisch de communicatie met het Nederlandse ministerie van Buitenlandse Zaken verliep. Hoe haar zus, moeder en zijzelf onder een boerka een eerste poging waagden om het vliegveld van Kaboel binnen te komen, maar vastliepen in de massa en bange minuten beleefden. Hoe ze bij het gebouw van de voormalige Nederlandse ambassade hielpen om de groep Afghanen in bussen te krijgen. En hoe ze vervolgens opnieuw vastliepen in de chaos rond het vliegveld, waar ze werden beschoten.

In de loop van hun verblijf rukten de Taliban steeds verder op. Ze wisten voor vertrek naar Afghanistan al dat het onrustig was in de provincies ver buiten Kaboel. Maar dat het zo hard zou gaan, kwam onverwacht voor militaire analisten, en ook voor de familie van Dewaa.

“Op het moment dat we op het vliegveld kwamen, viel ik in slaap.”
Dewaa

Uiteindelijk belandden Dewaa en haar familie in een van de bussen die vorig jaar uitgebreid in het nieuws kwamen. Dwars door de kolkende menigte reden ze naar het vliegveld. Onderweg moesten ze langs wegversperringen, waarbij ze werden tegengehouden door wantrouwende en soms agressieve Taliban-strijders. Urenlang stonden ze in de brandende hitte te wachten. Haar vader was een van de mannen die met Taliban-strijders onderhandelden over een doortocht. Na bange uren kwamen ze op het vliegveld aan en konden ze op een van de laatste evacuatievluchten terug naar Nederland.

"Op het moment dat we op het vliegveld kwamen, viel ik in slaap", zegt Dewaa een jaar later. "Ik lag op een stapel oude zakken en wat karton. Het was inmiddels ochtend, ik lag vol in de zon, het was bloedheet en het stonk op de plek waar we moesten wachten, maar ik sliep tot hilariteit van mijn ouders overal doorheen."

Ook tijdens de vlucht van de Pakistaanse hoofdstad Islamabad naar Amsterdam sliep ze zonder onderbreking. In het vliegtuig kreeg een oudere vrouw een hartaanval. Daarom moest een tussenstop gemaakt worden in Cairo. "Ik heb er niets van gemerkt", zegt Dewaa.

Meteen weer naar school

Drie dagen nadat ze was teruggekeerd in Nederland, ging Dewaa weer naar school. Ze was nog steeds uitgeput en totaal van de kaart door de angstige dagen die ze had beleefd. Maar haar mentor had daar volgens Dewaa weinig begrip voor.

"Ik moest gewoon meedoen bij de voorstelronde van de nieuwe klas in een online sessie", zegt ze. De dag erop ging ze naar de eerste lessen, maar ze kon haar gedachten er - natuurlijk - nauwelijks bij houden. Die avond was ze te gast in de talkshow Khalid & Sophie. Haar familie was trots op haar, maar zelf vond ze het moeilijk om haar verhaal te vertellen in een televisiestudio en haar ervaringen te herbeleven.

De volgende dag besloot Dewaa niet naar school te gaan - het was haar allemaal te veel. "Ik heb toen drie dagen alleen maar geslapen", zegt ze. Daarna besloot ze "de knop om te zetten". Ze vertelde niets aan haar vriendinnen en ging op in haar schoolleven.

Dewaa: "Dat is wat alle Afghanen doen. Je maakt moeilijke dingen mee, maar je moet verder met het leven, en gewoon doorgaan."