De Nederlandse overheid laat Afghanen die nog geëvacueerd willen worden in grote onzekerheid, zeggen asieladvocaten. In gesprek met NU.nl luiden ze de noodklok: de Afghanen kunnen op geen enkele manier meer contact opnemen en weten niet waar ze aan toe zijn.

Afghanen die jarenlang voor Nederlandse hulporganisaties of Defensie werkten, kunnen sinds vorige week vrijdag geen contact meer leggen met het ministerie van Buitenlandse Zaken. Op die dag besloot de regering registratie via Kabul@minbuza.nl stop te zetten. Dat leidde in Afghanistan tot verwarring bij Afghanen die naar Nederland geëvacueerd willen worden, aldus advocaat Barbara Wegelin, die ongeveer tien Afghaanse gezinnen bijstaat.

"Het is volslagen onduidelijk waar ze aan toe zijn", zegt Wegelin. "Ze moeten het doen met geruchten en flarden van informatie. De Nederlandse overheid moet bekendmaken wie op evacuatielijsten staan, of het mogelijk is noodpapieren te verstrekken, welke familieleden wel en niet meekunnen. We hebben nu te maken met een onbereikbare overheid die niets van zich laat horen. Dat kan je ondergedoken mensen die vrezen voor hun leven niet aandoen."

Welke opties hebben achterblijvers in Afghanistan? 'Taliban bepalen'
174
Welke opties hebben achterblijvers in Afghanistan? 'Taliban bepalen'

'Ministeries reageren niet meer'

Een rondgang langs asieladvocaten - die zich allemaal zonder financiële vergoeding inzetten voor achtergelaten Afghanen - levert eenzelfde beeld op. De ministeries van Buitenlandse Zaken en Defensie en ook de Immigratie- en Naturalisatiedienst (IND) reageren volgens hen sinds de evacuaties gestopt zijn niet meer op telefoontjes en mailtjes.

Advocaat Vivian Oliana heeft een hoge officier van het voormalige Afghaanse leger als cliënt, die in Uruzgan en in Kunduz nauw samenwerkte met Nederlandse militairen. Nu moet hij met zijn gezin herhaaldelijk van onderduikadres veranderen om uit handen van de Taliban te blijven.

“Het doet me denken aan het drama in Srebrenica, toen Nederland zijn verantwoordelijkheid niet tijdig heeft genomen. We hebben niets geleerd van die dramatische gebeurtenissen.”
Vivian Oliana, advocaat

Oliana stuurde drie keer een verzoek om het gezin op een evacuatielijst te krijgen, een reactie bleef uit. "Het lijkt alsof de overheid zo lang mogelijk probeert weg te kijken, te debatteren en te evalueren in de hoop dat het probleem zich vanzelf oplost", aldus Oliana.

Volgens de advocaat loopt haar cliënt door het lakse optreden van Nederland de kans in handen van de Taliban te vallen. Oliana: "De geschiedenis herhaalt zich. Het doet me denken aan het drama in Srebrenica, toen Nederland zijn verantwoordelijkheid niet tijdig heeft genomen. We hebben niets geleerd van die dramatische gebeurtenissen."

Waarom lukt het Duitsland wel om mensen te evacueren?

Advocaat Claudia van den Berg heeft soortgelijke ervaringen. Zij staat een Afghaanse medewerker van een Nederlandse hulporganisatie bij die in levensgevaar verkeert. "Deze man valt onder de motie van het D66-Kamerlid Belhaj, op grond waarvan hulpverleners recht hebben op evacuatie. Ik heb hem aangemeld, maar nooit meer wat gehoord", aldus de advocaat.

Ook Van den Berg pleit voor duidelijkheid van de Nederlandse overheid. "Het lokale personeel van de Nederlandse ambassade kon naast de directe familie ook inwonende grootouders of anderen die financieel van hen afhankelijk waren, meenemen naar Nederland. Begrijpelijk, maar waarom is dat dan ook niet mogelijk voor iemand die werkt voor een hulporganisatie?"

“Als er geheime besprekingen gaande zijn om mensen uit Afghanistan te krijgen, prima. Maar zeg dat dan. Dan weten we waar we aan toe zijn.”
Barbara Wegelin, advocaat

En dan: hoe kan het dat Nederland evacuaties op de lange baan heeft geschoven, terwijl Duitsland volgens Wegelin de afgelopen dagen nog Afghanen over land naar Pakistan heeft overgebracht? En, zegt ze, hoe kan het dat er Amerikaanse chartervluchten zijn waarmee evacuaties worden uitgevoerd? En hoe zit het met Afghanen zonder Nederlands paspoort die volgens Wegelin de afgelopen dagen op Schiphol zijn aangekomen? Eerder werd gezegd dat de Taliban alleen burgers met een buitenlands paspoort doorlieten bij de checkpoints.

Wegelin: "Wees transparant, wees helder, communiceer! Als er geheime besprekingen gaande zijn om mensen uit Afghanistan te krijgen, prima. Maar zeg dat dan. Dan weten we waar we aan toe zijn."

'Regering scheept mensen af'

Tijdens het Kamerdebat van afgelopen woensdag bleek dat het demissionaire kabinet samen met andere Europese regeringen gesprekken voert met de vluchtelingenorganisatie van de Verenigde Naties (UNHCR) en de Internationale Organisatie voor Migratie (IOM). Er wordt gekeken of er een programma voor "kwetsbare Afghanen" opgezet kan worden.

Demissionair premier Mark Rutte zei dat de motie-Belhaj alleen uitvoerbaar is als deze internationale hulp wordt ingeroepen. De advocaten beschouwen het vooral als een manier om mensen af te schepen en de eigen verantwoordelijkheid te ontlopen.

“Zo ga je niet om met gezinsleden van Nederlandse paspoorthouders en mensen die jarenlang onze bondgenoten waren.”
Barbara Wegelin, advocaat

Wegelin: "Het is duidelijk wie op de lijsten van de hulporganisaties staan en dat zijn geen duizenden mensen. Wil de regering die mensen naar vluchtelingenkampen in Pakistan sturen waar ze dan eindeloos moeten wachten? Zo ga je niet om met gezinsleden van Nederlandse paspoorthouders en mensen die jarenlang onze bondgenoten waren."

Oliana sluit zich bij dat standpunt aan. "Het demissionaire kabinet heeft de morele verplichting om de Afghanen die ons daar hebben ondersteund een helpende hand te bieden. Nu, voordat het te laat is."