Afghaanse vluchtelingen zoals tolken komen met evacuatievluchten aan op Schiphol en worden dan overgebracht naar het Groningse Zoutkamp, waar het Centraal Orgaan opvang asielzoekers (COA) een noodopvang heeft ingericht. Hoe gaat het dan verder voor de Afghanen? Dit is wat we tot nu toe weten.

"Veel is nog onduidelijk, omdat we het hier hebben over een unieke situatie. Ik heb het in 25 jaar nog nooit meegemaakt", zegt een woordvoerder van het COA tegen NU.nl. Ze is in Zoutkamp en vangt de vluchtelingen op zodra die met de bus vanuit Schiphol aankomen. "Ik stond vrijdag bij de aankomst. De mensen zijn zo moe. Het belangrijkste is nu een bed."

Afghaanse vluchtelingen krijgen na aankomst in de noodopvang met verschillende partijen te maken. Een van de belangrijke partijen zijn de mensen van VluchtelingenWerk Nederland. Zij begeleiden de Afghanen van A tot Z, zeggen ze. "We begeleiden hen van binnenkomst tot zelfstandigheid", aldus een woordvoerder van VluchtelingenWerk.

Daarnaast heb je de Immigratie- en Naturalisatiedienst (IND) die (versneld) de asielaanvraag zal behandelen. En dan heb je nog het COA, "de huismeester van de asielopvang", zoals de woordvoerder van VluchtelingenWerk dat noemt.

Het COA ontvangt de vluchtelingen als eerste in de noodopvang. Zij regelen een bed en zorgen voor andere voorzieningen die nodig zijn. "We zorgen er altijd voor dat er iemand is als de bus aankomt. We horen dat maar heel kort van tevoren", vertelt de COA-woordvoerder. "Als het heel laat in de nacht is, zullen de beveiligers de ontvangst doen en een bed regelen."

Vanwege de coronamaatregelen moeten de vluchtelingen eerst tien dagen in quarantaine. Het COA-team legt het eerste contact met de mensen, kijkt wat er verder nodig is aan voorzieningen en doet de eerste begeleiding. De vrijwilligers van VluchtelingenWerk zijn ook aanwezig en zullen de verdere begeleiding op zich nemen. Zij blijven ook na de quarantaine de begeleiders van de Afghaanse vluchteling en helpen met het regelen van allerlei zaken en het vinden van werk.

Het COA begint ondertussen met een mini-inburgeringscursus. Het is nog niet duidelijk hoelang de Afghaanse vluchtelingen in Zoutkamp moeten blijven. In principe gaan de vluchtelingen van de noodopvang naar een asielzoekerscentrum en van daaruit naar een woning. Zolang ze in Zoutkamp zijn, geeft COA alvast lessen Nederlandse taal en lessen over de Nederlandse samenleving. Dan zijn de vluchtelingen beter voorbereid als de echte cursussen beginnen.

Zodra de IND de asielaanvraag heeft goedgekeurd, zal er gezocht worden naar woonruimte. Het COA koppelt de Afghaanse vluchteling aan een gemeente, waarna de gemeente zelf op zoek gaat naar huisvesting. Vaak zijn dit bestaande sociale huurwoningen. Zodra de gemeente een woning heeft gevonden, heeft de Afghaanse vluchteling twee weken de tijd om te verhuizen naar de nieuwe woonplaats.

VluchtelingenWerk is dan al samen met de Afghaan op zoek naar een baan. Zodra een gemeente bekend is, wordt er gekeken naar de mogelijkheden om te werken. En of er een vervolgopleiding of bijscholing nodig is. "En er komen nog veel andere dingen bij kijken. Het afsluiten van verzekeringen, een afspraak maken bij de tandarts. En hoe zit het met de Belastingdienst? Allemaal zaken waar wij mee helpen", legt de woordvoerder van VluchtelingenWerk uit.

Uiteindelijk kan het van Schiphol tot het intrekken in een woning 158 dagen duren, nog los van eventuele uitloop vanwege mogelijke achterstanden bij de IND bijvoorbeeld. We weten dat de IND een fikse achterstand had en dat ze via een taskforce dit hebben weggewerkt. Het is de vraag wat de nieuwe toeloop aan vluchtelingen gaat betekenen voor de werkdruk bij de IND. Het is dus maar de vraag of het zo soepel gaat lopen als geschetst wordt. Niet alleen de IND, maar ook de gemeente heeft vanwege de woningkrapte moeite om iedereen binnen de gestelde deadlines aan een woning te helpen.

En dan is er ook nog de vraag of de Afghaanse vluchteling een normale procedure doorloopt of een speciaal traject krijgt. "Deze groep is toch een aparte tak van sport. Veel is al in Kaboel geregeld en we weten nog niet welke route ze precies verder gaan volgen. Of ze ook in de wacht komen of sneller het systeem in gaan."

Een van de evacuatievluchten na de landing op Schiphol.

Een van de evacuatievluchten na de landing op Schiphol.
Een van de evacuatievluchten na de landing op Schiphol.
Foto: ANP