De Taliban hebben de macht in Afghanistan gegrepen. Vanuit het presidentiële paleis in de hoofdstad Kaboel werd zondag na een pijlsnelle opmars de overwinning uitgeroepen. Dit is hoe het zover heeft kunnen komen en wat er in de laatste uren is gebeurd.

De Taliban konden oprukken nadat buitenlandse troepenmachten uit Afghanistan waren vertrokken. Daardoor zag de terreurbeweging kans om in enkele weken gebieden in te nemen waar ze jaren geleden uit verdreven was.

Het Afghaanse leger, dat de Taliban had moeten stoppen, wist geen vuist te maken en vrijwel alle provinciehoofdsteden werden zonder slag of stoot ingenomen. Een machtsstrijd die maandenlang had moeten duren, is daardoor binnen weken beslecht.

Afgelopen weekend bereikte het conflict het kookpunt. De Afghaanse regering van president Ashraf Ghani verloor in het noorden de stad Mazar-i-Sharif en in het oosten Jalalabad. Dat waren de laatste grote steden waar de regering naast Kaboel nog controle over had.

Zondag rond 10.00 uur werd de Afghaanse hoofdstad Kaboel volledig omsingeld. In een mum van tijd claimden de jihadisten de controle te hebben over gebouwen van onder meer het ministerie van Defensie en andere overheidsgebouwen. Binnen twintig minuten meldden lokale waarnemers dat er in de buurt van het presidentiële paleis werd geschoten.

Ruim een uur later was het al voorbij. Kaboel, dat volgens de Amerikanen een moeilijk neembare vesting had moeten zijn, viel dus heel snel. Op het presidentiële paleis wordt sindsdien onderhandeld over een vreedzame overgave van de Afghaanse regering. President Ghani vluchtte naar het buitenland en liet in een verklaring weten dat "de Taliban hebben gewonnen".

Veel westerse landen zijn overvallen door de snelle opmars van de Taliban. Nederland voert momenteel versneld een evacuatiemissie met een militair vliegtuig uit om tolken, ambassadepersoneel en diens gezinnen in veiligheid te brengen. De tolken zeggen dat zij een groot risico lopen, omdat de Taliban vanwege hun samenwerking met buitenlandse troepenmachten een prijs op hun hoofd gezet zouden hebben.

De Taliban hebben meermaals herhaald geen nieuwe slachtoffers te willen maken. De terreurbeweging zegt ook vrouwenrechten te willen respecteren, maar uit eerder veroverde gebieden komen andere verhalen. Daar moeten vrouwen weer boerka's dragen en mogen zij niet alleen naar buiten.

Rutte wil mensen uit Afghanistan halen: 'Maar het is erg ingewikkeld'
33
Rutte wil mensen uit Afghanistan halen: 'Maar het is erg ingewikkeld'

Ook veel Afghanen hadden nog niet op de Taliban gerekend, met als gevolg de enorme chaos op de luchthaven van Kaboel. Inwoners proberen uit angst voor straffen van de Taliban uit het land te vluchten.

De luchthaven wordt bewaakt door vijfduizend Amerikaanse militairen. De VS heeft ook de luchtverkeersleiding overgenomen. Voorlopig is alleen militair verkeer welkom, commerciële vluchten zijn opgeschort. Om landingsbanen vrij te houden van de wanhopige menigte, werd waarschuwend in de lucht geschoten.

Houden de Taliban de grenzen nu open? Maandagochtend zou het commerciële vliegverkeer hervat worden, maar vanwege de chaos was dat niet mogelijk. Ooggetuigen melden dat door het gedrang op de luchthaven zelfs vijf personen om het leven zijn gekomen. Andere wijken van Kaboel lagen er 's ochtends juist verlaten bij.

Zestig landen hebben in een gezamenlijke verklaring de Taliban gevraagd om de land- en luchtgrenzen voorlopig open te houden om inwoners alsnog de kans te geven om te reizen. Ook Nederland zette zijn handtekening onder de verklaring.

Het is niet duidelijk wat de Taliban gaan doen. Vermoedelijk wil de terreurbeweging het Islamitisch Emiraat Afghanistan uitroepen. Een raad moet de vreedzame machtsoverdracht coördineren en chaos in het land voorkomen. Maandag reist een Afghaans onderhandelingsteam naar Qatar voor gesprekken met de Taliban. Daarbij zouden ook Amerikaanse vertegenwoordigers aanschuiven.

Volg de laatste ontwikkelingen in ons liveblog