Nu steeds meer Afghanen op de vlucht slaan naar Turkije, vanwege de snelle opmars van de Taliban, wacht Europa mogelijk een nieuwe vluchtelingenstroom. Een nieuw kabinet zal zich over deze kwesties moeten buigen, maar dat zal - zacht uitgedrukt - niet gemakkelijk gaan. Komende week spreken de partijen weer met de informateur en migratie is een van de pijnpunten waarover ze het moeten hebben.

Juist het asiel- en migratiedossier zorgde de laatste regeerperiode voor een omstreden compromis. Het is dan ook de vraag of toekomstige coalitiepartijen dit opnieuw zullen laten gebeuren.

Op 10 september van vorig jaar waren coalitiepartijen VVD, CDA, D66 en ChristenUnie achter de schermen druk bezig met onderhandelen over de eventuele opvang van vluchtelingen uit de Griekse opvangcentra. In de dagen ervoor verwoestten branden het overvolle kamp Moria.

Hoewel VVD en CDA in de voorgaande jaren geen mensen van de Griekse eilanden wilden halen, werd vanwege de brand een compromis gesloten voor honderd vluchtelingen. Als wisselgeld werden deze mensen afgetrokken van de vijfhonderd vluchtelingen die Nederland jaarlijks overneemt van de Verenigde Naties, het zogeheten VN-quotum.

"Verdient het de schoonheidsprijs? Absoluut niet, als je kijkt naar het aantal mensen dat hulp nodig heeft", zei Sigrid Kaag als reactie op de deal. Ze was destijds minister van Buitenlandse handel en ontwikkelingssamenwerking en net een week leider van D66. "Een lelijke afspraak met een bittere nasmaak", reageerde ChristenUnie- leider Gert-Jan Segers naar zijn achterban.

"De opvang van honderd mensen is nooit een moment van vreugde geweest", reflecteerde de CU-leider in aanloop naar de verkiezingen van maart in gesprek met NU.nl. Het sluiten van het compromis was een "zwaar moment". Toch klapte het kabinet er niet op. "Ja, als ik daarmee meer mensen had kunnen helpen, dan was dat een optie geweest", aldus Segers.

Partijen staan lijnrecht tegenover elkaar als het op migratie en asiel aankomt

Hoewel beide leiders in ieder geval opgelucht waren dat er honderd mensen werden opgehaald, maakten ze duidelijk dat migratie voor hun partij een belangrijk thema zou zijn bij de Tweede Kamerverkiezingen.

Na het sluiten van de Moria-deal zei Kaag over het VN-quotum: "In maart 2021 zijn er weer verkiezingen. Dan gaan we het er uitgebreid over hebben, dan hoort u ook weer van ons."

In het verkiezingsprogramma van D66 en in dat van de ChristenUnie staat dat ze het quotum willen ophogen van vijfhonderd naar vijfduizend mensen per jaar. Ook moet Nederland volgens de partijen Europese afspraken maken over een eerlijke verdeling van asielzoekers, zodat er een einde komt aan de schrijnende situatie op de Griekse eilanden.

Segers noemde migratie in de aanloop naar de verkiezingen een "heel belangrijk onderwerp", maar erkende ook de politieke werkelijkheid van overwegend rechtse peilingen. Een scenario dat zich inderdaad heeft vertaald in een rechtse meerderheid in de Kamer.

Hoewel CDA in hun verkiezingsprogramma pleit voor humanere opvang en herverdeling, wil de partij ook een strenge controle aan de buitengrenzen. "Ik vind het terecht dat er binnen het CDA aandacht wordt gevraagd voor mensen die op de vlucht zijn voor oorlog en geweld en wij daar een bijdrage aan leveren. Maar we moeten ook erkennen dat je niet alle ellende van de wereld op je schouders kunt meetorsen", zegt Wopke Hoekstra in een verkiezingsinterview met De Telegraaf.

De VVD vindt dat "de Europese Unie niet de veilige haven voor alle ellende en tegenslag op andere continenten is" en wil in principe opvang in de regio. "Van daaruit nodigen wij zelf de vluchtelingen uit die we willen verwelkomen." De partij wil een jaarlijks quotum voor de hervestiging van vluchtelingen, maar "dat kan mede gelet op maatschappelijk draagvlak" ook nul zijn. Ook het CDA schrijft dat gelet op migratiedoelstellingen rekening moet worden gehouden met het draagvlak in de samenleving.

Beide partijen voerden, mede door de druk van populistische partijen als de PVV en FVD, de afgelopen vier jaar op het gebied van asiel en migratie een harde lijn. Dit leverde niet alleen bij de Moria-deal spanningen op met D66 en ChristenUnie, zo ook bij het kinderpardon.

Uniek inkijkje in formatie laat licht schijnen op standpunten omtrent migratie

De standpunten tussen de huidige coalitiepartners van het demissionaire kabinet liggen dus ver uiteen. Dat werd begin van de formatieperiode opnieuw duidelijk toen de notities van de verkennende gesprekken openbaar werden gemaakt na de blunder van verkenner Kajsa Ollongren (D66). Dat leverde een uniek inkijkje op:

Rutte noemde migratie "een spannend onderwerp met D66". Kaag sprak van een "gevoeliger thema". De twee hebben de afgelopen periode samengewerkt aan de 'bouwstenen' voor een mogelijk regeerakkoord, Als ze uit het migratievraagstuk zijn gekomen, is het de vraag of de ChristenUnie dan wel GroenLinks (beoogde coalitiepartners) hier aansluiting kunnen vinden.

Over GroenLinks-leider Jesse Klaver viel in ieder geval in de notities te lezen dat hij dit keer "niet van plan is" het migratievraagstuk "op te spelen". "We zouden het groot kunnen maken, gaan we niet doen."

Bij de formatie van 2017 was het asielbeleid nog het struikelblok tijdens de onderhandelingen met VVD, D66, CDA en GroenLinks. Klaver wilde geen vluchtelingen tegenhouden aan de hand van afspraken zoals de Turkijedeal. Door middel van deze afspraak biedt Turkije in ruil voor geld en steun, opvang aan miljoenen Syriërs. "De deals zijn er nooit gekomen", vertrouwde Klaver dit voorjaar toe aan de verkenners.

Hoe langer de formatie nog gaat duren, hoe tastbaarder de Afghaanse vluchtelingenkwestie zal worden. Mogelijk komen de partijen er op het gebied van migratie deze keer wel uit. Maar dan zal de opvang van Afghaanse vluchtelingen hoogstwaarschijnlijk toch weer opnieuw zorgen voor 'zware momenten' en 'lelijke afspraken' in een nieuwe coalitie.

Tolken leven niet zeker in Kaboel: 'Liever dood dan in handen Taliban'
181
Tolken leven niet zeker in Kaboel: 'Liever dood dan in handen Taliban'