De ontwikkelingen in Afghanistan volgen zich sinds de terugtrekking van de internationale troepenmacht in rap tempo op. Op ons reactieplatform NUjij ontvingen we daar de afgelopen tijd veel vragen over. NU.nl laat enkele experts aan het woord voor de antwoorden.

Wat was het doel van de VS en andere NAVO-landen in Afghanistan?

Het doel van de missie van de internationale troepenmacht (ISAF) was van 2001 tot 2014 om politieke stabiliteit en veiligheid te creëren in Afghanistan. In de jaren daarna lag de focus op het trainen van de politie en het leger van Afghanistan. Daarmee werd de bijdrage aan stabiliteit en veiligheid indirecter.

Het doel van politieke stabiliteit in Afghanistan was te ambitieus, zegt Jorrit Kamminga, Afghanistankenner en schrijver van het boek Je wordt bedankt Bin Laden: 20 jaar Nederland in Afghanistan.

"De internationale gemeenschap ging voor een staatsopbouwproject met democratie, een rechtsstaat en noem maar op. Het beleid moest centraal geregeld gaan worden, terwijl dat nooit bestaan heeft in Afghanistan. Dat is een brug te ver geweest."

Militair-historicus Christ Klep, auteur van Uruzgan. Nederlandse militairen op missie, 2005-2010, deelt die lezing. "We zien het failliet van staatsopbouwprojecten en de gedachte dat je die overal zomaar kan uitvoeren. Die ambitie strookte niet met de realiteit. De militaire inzet was daarvoor sowieso te klein en ook aan de uitvoeringskant op het civiele vlak liet de inspanning te wensen over."

Waarom is besloten om te vertrekken uit Afghanistan?

De Amerikaanse regering kondigde in april 2021 aan dat zij haar troepen terugtrekt uit Afghanistan. Volgens president Joe Biden heeft de terreurdreiging zich de afgelopen twintig jaar verspreid over de wereld, waardoor het niet logisch is om een grote troepenmacht op één locatie te hebben.

Daarnaast heeft de VS in 2011 met de dood van Osama Bin Laden, die verantwoordelijk wordt gehouden voor de aanslagen in Amerika op 11 september 2001, zijn belangrijkste doel bereikt. "Het is de afgelopen jaren steeds onduidelijker geworden wat de noodzaak van onze aanwezigheid in Afghanistan is", aldus Biden.

Waarom is het niet gelukt om na twintig jaar buitenlandse troepen in het land te hebben gehad een stabiel regeringsleger te vormen?

Kamminga: "Het regeringsleger is op zich redelijk goed getraind en bewapend. Ook de Nederlandse missiebijdrages hebben in zowel kwalitatieve als kwantitatieve zin de Afghaanse veiligheidstroepen de afgelopen jaren verbeterd. Het probleem is dat je in een oorlogssituatie bouwt aan het leger en de politie. Het conflict lag nooit stil."

"Dat betekent dat een nieuw veiligheidsapparaat continu onder grote druk staat en getest wordt in soms hevige gevechten, vooral de laatste drie maanden. In zo'n situatie is het heel lastig om een regeringsleger rustig, stabiel en duurzaam te maken. Het laat tevens zien hoe moeilijk het is om ervoor te zorgen dat de Afghaanse veiligheidstroepen volledig in staat zijn om stabiliteit en veiligheid te bewaken."

Hoe groot is de kans dat we Nederlandse militairen terug gaan sturen?

Nederland treft voorbereidingen voor het geval ambassadepersoneel en militairen teruggehaald moeten worden. Dat zeiden demissionair ministers Sigrid Kaag (Buitenlandse Zaken) en Ank Bijleveld (Defensie) vrijdagochtend.

De Verenigde Staten en het Verenigd Koninkrijk gaan ondertussen al daadwerkelijk militairen naar Afghanistan sturen om te helpen bij de evacuatie van hun diplomaten uit Kaboel. De VS stuurt liefst drieduizend troepen, de Britten zeshonderd.

Klep: "Je kan ervan op aan dat er ook in Den Haag voorbereidingen getroffen worden om speciale eenheden naar Afghanistan te sturen om te helpen bij de evacuatie. Daarbij zal het vermoedelijk om enkele tientallen commando's gaan."

De Taliban hadden van oudsher aanhangers in Pakistan en hadden dan ook vooral invloed in Oost-Afghanistan. Maar nu zitten de Taliban verspreid over heel Afghanistan. Het land grenst naast Pakistan aan nog vijf andere landen. Hoe zit het met de steun aan de Taliban uit die andere landen?

"De meeste buurlanden hebben op dit moment geen behoefte om zich te mengen in dit conflict", zegt Klep. "Die zijn vooralsnog vooral bezig met hun eigen veiligheid, waardoor ze zich afwachtend en defensief opstellen. Voor buurland China is Afghanistan belangrijk, omdat het op de Nieuwe Zijderoute ligt, de voor het land zo belangrijke handelscorridor. China heeft er dus baat bij om een verzoenende rol te spelen".

Klep rekent erop dat Pakistan zich anders zal gaan opstellen. "Ik verwacht dat Pakistan weliswaar zal blijven manipuleren, maar de Taliban gebruiken als voorhoede van een bewuste campagne om te destabiliseren zal niet de toekomst zijn voor Pakistan."

Ook Kamminga voorziet een koerswijziging. "Pakistan heeft de Taliban in het verleden zeker gesteund, en gezien de snelheid van de recente militaire opmars lijkt het er zeer sterk op dat Pakistan wederom een rol speelt. Toch heeft ook dat land niet echt behoefte aan een voortzetting van het geweld en de onrust in Afghanistan. In het verleden heeft dat ook in Pakistan zelf geleid tot het ontstaan van meerdere (terroristische) groeperingen, waaronder de Pakistaanse Taliban (Tehrik-e-Taliban), die voor veel ellende zorgen".

Normaal horen we altijd aantallen gewonden en doden. Nu horen we daar helemaal niets over. Wordt er wel gevochten om die steden? Of wandelen de Taliban daar simpelweg naar binnen?

Klep: "Je ziet inderdaad dat het Afghaanse leger zich in sommige gevallen heeft teruggetrokken. Het is te hopen dat dit onderdeel is van een strategie om elders sleutelgebieden in handen te kunnen houden, want anders zijn alle inspanningen van de ISAF voor niets geweest. Het leger, met name de speciale commando-eenheden, zouden in staat moeten worden geacht zich staande te kunnen houden."

Welke hulp kan Nederland bieden aan vluchtelingen, zowel in de regio zelfs als ook het opnemen van Afghaanse vluchtelingen hier? Wat kan de EU hieraan bijdragen?

Vluchtelingenwerk Nederland houdt zich op dit moment vooral bezig met lobbyen bij de politiek om ervoor te zorgen dat bijvoorbeeld Afghaanse tolken geholpen worden. Of er een specifieke actiecampagne voor Afghanistan opgestart wordt, kan de hulporganisatie nog niet zeggen.

"Nederland is erg terughoudend met het eventueel opnemen van Afghaanse vluchtelingen. De overheid heeft meermaals aangegeven dat ze alleen zal meewerken als er binnen de EU daarover gezamenlijke afspraken worden gemaakt. En daar zit het probleem", zegt een woordvoerder.

Vluchtelingenwerk Nederland doelt op de eerlijke verspreiding van vluchtelingen over Europa, waar de lidstaten het zo'n vijf jaar geleden op het hoogtepunt van de migrantencrisis niet over eens konden worden.

"We roepen de EU-lidstaten al jaren op om afspraken over dit onderwerp te maken. Al die tijd is er door beleidsmakers achterovergeleund, omdat de gedachte was dat de EU-Turkijedeal het allemaal wel zou oplossen." Als onderdeel van die afspraak huisvest Turkije miljoenen Syriërs. Inmiddels stromen duizenden Afghaanse vluchtelingen dat land binnen, maar die vallen niet onder de deal.

"We weten dat bepaalde landen, denk aan Hongarije, Polen en Tsjechië, bij voorbaat niet aan een plan voor de eerlijke spreiding van vluchtelingen willen meewerken, waardoor overeenstemming lastig wordt. Nederland zou er daarom goed aan doen om met bereidwillige landen op te trekken."