Met de verkiezingen in aantocht ligt het stikstofbeleid vrijwel stil. Boeren, boswachters en de bouw proberen er het beste van te maken. Maar ze hopen allemaal dat een nieuw kabinet de stikstofcrisis snel vlot gaat trekken.

"Ik denk wel dat we ooit stikstof moeten reduceren, maar hoeveel en in welk tijdspad weten we op dit moment niet", zegt Ben Beerens, kippenboer in het Brabantse Hoogeloon. In totaal heeft hij 100.000 vleeskuikenouderdieren, dat zijn de ouders van vleeskuikens. "We rapen elke dag gewoon eieren, maar we weten niet waar we aan toe zijn."

Sterker nog: Beerens heeft gedurende de hele stikstofcrisis officieel nooit iets gehoord van een overheidsinstantie. "Het klinkt raar, maar er is van de landelijke overheid of provincie nooit een brief of mail gekomen."

'Boeren boeren gewoon door'

Boerenactiegroep Agractie ziet dat de meeste boeren nu niet in de problemen zitten. "Boeren boeren gewoon door", zegt voorman Bart Kemp. Hij was er niet rouwig om dat het kabinet viel en er dus nieuwe verkiezingen komen. "We verwachten dat het nieuwe beleid realistischer wordt."

Maar zo optimistisch is Harrald Helmers niet. De melkveehouder uit Overijssel ziet "donkere wolken" op zich afkomen. Niet alleen de stikstofregels veranderen, maar ook die van bijvoorbeeld mest. Wel denkt Helmers dat het nog lang duurt voor er duidelijkheid komt. "Er moet een kabinet worden gevormd en de nieuwe minister moet worden ingewerkt. Ik denk dat we zo anderhalf, twee jaar verder zijn voor er weer wat gaat gebeuren."

Job van der Plicht is binnenlandverslaggever

In de tussentijd is het gewoon "'dom door doen" en "kijken waar het heen gaat". "Je blijft wel je dingen doen, maar het zijn allemaal kleine optimalisaties. Voor de grote investeringen moet je een totaalplaatje maken en dat gaat nu niet."

Daarnaast is voor grote investeringen vaak ook hulp van de bank nodig. "Om me heen hoor ik dat banken op de rem staan, want die weten ook niet wat er gaat gebeuren", zegt Helmers. "Alles komt een beetje tot stilstand."

'Alles komt een beetje tot stilstand'

"Innovaties komen niet van de grond, omdat ze niet vergund kunnen worden", zegt Job Knobbout van de Land- en Tuinbouworganisatie (LTO). "Daarmee stokt ook de financiering en ontwikkeling van innovatie."

Dat merken ze ook in de bouw, een sector die ook last heeft van de stikstofcrisis. Kleine woningbouwprojecten kunnen wel doorgaan, maar de "echt grote problemen" zitten in de aanleg van infrastructuur, zegt Eline Maarse, woordvoerder van Bouwend Nederland. "Daarin ligt voor vele miljarden aan werk voor onbepaalde tijd stil."

De bouwsector vreest dat de bouw van grote nieuwe woonwijken uiteindelijk niet kan doorgaan. En niet omdat de huizen niet neergezet kunnen worden, "maar omdat de wegen die de gebieden moeten ontsluiten niet gebouwd mogen worden".

De hoeveelheid opdrachten wordt schaarser, zegt Rielèn van der Hoek van de Aannemersfederatie Nederland. "Steeds meer bedrijven storten zich op kleine opdrachten."

"Ook de grote bedrijven storten zich nu op het herstraten van wijken. Terwijl die zich normaal alleen richtten op nieuwe wegenaanleg", vervolgt ze. "Hoe lang houden we dat vol? En hoe lang duurt het voordat er een oplossing is?"

Veel planten en dieren zijn al verdwenen

Het zijn vragen die ook natuurorganisaties stellen. Door een teveel aan stikstof gaat het al jaren slecht met de natuur en sinds de stikstofcrisis bekendheid kreeg (mei 2019) is er eigenlijk nog weinig gebeurd.

"Ik zie de kwaliteit van de natuur hard achteruitgaan. Veel planten en dieren zijn al verdwenen", zegt Ruben Vermeer, boswachter van Natuurmonumenten.

Natuurmonumenten-directeur Pim van der Feltz zegt dat "de natuur al jaren in de wacht staat. Er moet nú actie worden ondernomen."

Zie ook |Boeren kritisch op tool voor uitkoopregeling: 'Snap al die flauwekul niet'