Johan Remkes begrijpt de woede van boeren van afgelopen zomer. Dat zei hij tijdens de presentatie van zijn langverwachte rapport over de aanpak van de stikstofcrisis. Remkes keurt het overtreden van de wet en intimidatie af, maar hij is "geschrokken van de oprechte wanhoop in de ogen van redelijke mensen".

Remkes constateert dat de boosheid van boeren verder gaat dan alleen de stikstofcrisis. "Mensen ervaren een groeiend verschil tussen stad en platteland. Niet alleen in culturele waarden, maar ook in economische positie en kansen."

De manier waarop door de politiek, media en "culturele voorhoede" soms over het platteland wordt gesproken is volgens Remkes "voor veel mensen een steen des aanstoots".

Ook voorzieningen die verdwijnen, dragen volgens hem bij aan dat gevoel over het groeiende verschil tussen Randstad en landelijk gebied. "Een goed voorbeeld is een dorp waar de laatste bushalte en pinautomaat recent zijn verdwenen."

Door dat gevoel in het landelijk gebied is het vertrouwen "buitengewoon broos", zegt Remkes. "Een deel van de boeren ervaart dat ze nu als verliezer in het verdomhoekje worden gezet. Alsof het allemaal hun schuld is."

'Beleid was zwalkend en soms falend'

Volgens de stikstofbemiddelaar voelt het afgelopen jaar voor veel boeren als een "opeenhoping van slecht nieuws".

In de jaren ervoor heeft de agrarische sector te maken gehad met "zwalkend en soms falend beleid", concludeert Remkes.

Als voorbeeld noemt hij het afschaffen van het melkquotum in 2015. Veel boeren breidden daarop hun stallen uit. In 2017 werden vervolgens de fosfaatrechten ingevoerd. Daardoor zitten veel boeren met grote stallen waar ze te weinig dieren in mogen houden.

"Het voedt het beeld dat de overheid niet meer naast, maar tegenover hen staat", zegt Remkes.

Zie ook |Remkes: Overheid moet boeren uitkopen en 'vooralsnog' vasthouden aan doel

De stikstofcrisis in Nederland uitgelegd