Op 17 maart gaan we naar de stembus. Om je te helpen bij je keuze maken we de balans op: hoe staat Nederland ervoor? Dit keer nemen we migratie onder de loep. Hoeveel asielzoekers vangt Nederland op? En hoe staat dit in verhouding tot de totale migratie?

Wil je meer weten over de stand van het land? Ontvang meldingen bij nieuwe artikelen

Waarom nemen we migratie onder de loep? Het is misschien wel hét onderwerp waarover de partijen het meest verdeeld zijn in hun verkiezingsprogramma's. In 2017 liepen de formatiegesprekken met GroenLinks zelfs stuk op migratie, maar ook de coalitie was de afgelopen vier jaar vaak verdeeld over opvang van vluchtelingen.

Een goede reden om de cijfers eens in kaart te brengen.

Migratie, wat wordt daarmee bedoeld? Migratie gaat over mensen die zich voor een langere tijd in een ander land vestigen. Wat opvalt in het debat is dat het vaak over asielzoekers gaat. Dat terwijl zij maar een klein deel uitmaken van het totaal.

In 2020 immigreerden in totaal 219.250 mensen naar Nederland voor hun werk, studie, gezin of omdat ze hier asiel (bescherming) krijgen. Die laatste groep maakt jaarlijks gemiddeld zo'n 6 tot 8 procent uit van het totale aantal immigranten. Er emigreerden 151.671 personen uit Nederland.

De meeste immigranten komen naar Nederland voor werk. "Daar is veel vraag naar", vertelt hoogleraar arbeids- en migratiegeschiedenis Leo Lucassen. "Dan moet je niet alleen denken aan Polen en Roemenen, die in slachthuizen en de land- en tuinbouw werken. Maar ook aan arbeidsmigranten uit landen zoals India, China en Maleisië. Zij werken vaak in hooggeschoolde sectoren zoals in de IT-sector."

Toch komen verreweg de meeste mensen die naar Nederland verhuizen uit Europa, en specifiek uit Polen.

Immigratie naar migratieachtergrond, 2020

Waarom het in het migratiedebat vaak over asielzoekers gaat. In de jaren zestig en zeventig kwamen er gastarbeiders uit Marokko en Turkije naar Nederland. "Dit was geen probleem, want we hadden ze nodig", zegt Lucassen. Begin jaren negentig veranderde dit gevoel, onder andere vanwege de Rushdie-affaire.

  • De Rushdie-affaire speelde zich af 1989. De Iraanse ayatollah (moslimgeestelijke) Ruhollah Khomeini sprak een fatwa uit over de Indiase schrijver Ahmed Salman Rushdie, waardoor hij vogelvrij werd verklaard en moest onderduiken. Dit leidde wereldwijd tot tientallen doden bij aanslagen, het verbranden van zijn boeken en protesten.

Volgens Lucassen heeft deze gebeurtenis er onder andere toe geleid dat de islam steeds meer als een gevaar werd gezien. Ook kwamen er vanaf de jaren negentig meer asielzoekers naar Nederland. Zij kwamen voornamelijk uit Joegoslavië, het Midden-Oosten (Irak, Iran en Afghanistan) en Somalië.

"Het migratiedebat komt vanaf dat moment meer in het teken te staan van vluchtelingen en moslims en dat wordt nog veel dominanter na de aanslagen op 11 september 2001 in de VS."

De vluchtelingencrisis van 2015 en de terroristische aanslagen hebben het debat de laatste jaren verhard.

Over welke aantallen hebben we het eigenlijk in Nederland? In 2015 zagen we een piek in het aantal asielverzoeken. Bijna zestigduizend vluchtelingen vroegen toen in Nederland bescherming aan. Dit aantal lag sinds de jaren negentig niet zo hoog.

Mede door de Turkijedeal (De EU betaalt, Turkije houdt migranten tegen) zagen we daarna weer een daling. In 2019 kwamen er 26.715 asielzoekers en nareizigers naar Nederland. Vorig jaar ging het om 17.585 mensen. Dit aantal lag lager vanwege de coronacrisis.

Lang niet alle asielzoekers die naar Nederland komen blijven hier ook. Laten we eens kijken naar het jaar 2019. Ruim 60 procent van de asielaanvragen werd afgewezen. 16.880 asielzoekers vertrokken in dat jaar, al dan niet vrijwillig, weer uit Nederland. Zo'n twaalfduizend mensen kregen wel een verblijfsvergunning. Bijna 40 procent van hen komt uit Syrië en ruim 20 procent komt uit Eritrea.

Ook in 2020 kwamen de meeste asielzoekers uit Syrië. Daarnaast kwamen er ook veel asielzoekers uit Algerije, Turkije, Marokko en Nigeria. Marokkanen en Nigerianen maken in Nederland vrijwel geen kans op asiel. In 2019 werden respectievelijk 98,4 procent en 93 procent van deze asielverzoeken afgewezen.

In Nederland maken asielzoekers uit Syrië, Turkije (politieke vluchtelingen) en Jemen de meeste kans op een verblijfsvergunning. In 2019 werden uit deze landen de meeste asielverzoeken toegewezen.

Ook nodigt de Nederlandse regering sinds de jaren zeventig vluchtelingen uit om zich hier te vestigen. Deze mensen worden geselecteerd in samenwerking met de UNHCR (De VN-vluchtelingenorganisatie). Jaarlijks zijn dit er vijfhonderd. Dit quotum wordt in verschillende partijprogramma's behandeld.

Asielaanvragen en verblijfsvergunningen

Hoe zit het met opvang in andere EU-landen? In 2019 deden 612.700 mensen een asielaanvraag in de EU. Dit waren vooral Syriërs, Afghanen en Venezolanen. Bijna een kwart van alle vluchtelingen vraagt asiel aan in Duitsland. Gevolgd door Frankrijk, Spanje, Griekenland en Italië.

Als je kijkt naar het aantal aanvragen per miljoen inwoners voeren Cyprus, Malta en Griekenland de lijst van lidstaten aan. Nederland staat op plek 11, zowel België als Duitsland behandelen meer asielverzoeken.

De laatste jaren probeert de EU, tot nu toe tevergeefs, te zoeken naar een oplossing voor het verdelen van de vluchtelingen over de lidstaten. De roep om opvang in eigen regio wordt steeds sterker. Dit is ook een standpunt van veel Nederlandse politieke partijen.

Eind 2019 waren er wereldwijd 79,5 miljoen mensen op de vlucht. 73 procent wordt opgevangen in vluchtelingenkampen in de herkomstregio.

Asielaanvragen in de EU