GELDROP - Marco van Basten is motorisch intellectueel hoogbegaafd. Dat schrijft neuropsycholoog Erik Matser in zijn binnenkort te verschijnen boek Personage, dat handelt over mensen die schoonheid kunnen brengen. Als geen ander is de bondscoach van het Nederlands voetbalelftal op zijn vakgebied in staat snel problemen op te lossen. Matser: "Wij nemen die acties dan waar als onnavolgbaar. Hierdoor is Van Basten een bijzonder mens. De aangewezen man om wereldkampioen mee te worden."

Volgens Matser is intelligentie het probleemoplossend vermogen. "Je kunt het tonen bij schoolse vaardigheden, in de muziek maar ook in de sport. Dat noemen we motorische intelligentie. Van Basten toonde deze mentale vaardigheid gedurende zijn actieve voetbalcarrière."

Doeltreffend

"Zijn acties waren vernuftig, leken eenvoudig, maar waren zeer doeltreffend met altijd bijna een optimaal resultaat. Dat komt omdat hij in staat is informatie snel en op zijn eigen onnavolgbare manier te verwerken. Ik ben er daarom ook van overtuigd dat de successen die hij nu als coach boekt, geen toevalstreffer zijn."

Geen toeval

In een vorig jaar uitgezonden televisiedocumentaire zei de bondscoach dat zijn fabuleuze treffer tegen de Sovjet-Unie (finale EK 1988) geen toeval was. Hij schoot getimed en gericht op het doel. Bij nadere analyse ging de bal met een curve ongeveer tien centimeter boven de handen van de beste doelman van het toernooi (Dasajev) en vijf centimeter onder de lat. Een historisch spelmoment. Van Basten had bij de voorzet van Mühren het inzicht dat het kon.

Volgens Matser, bekend van baanbrekende publicaties over hersenletsel in boksen en voetbal (koppen), past Van Basten zich in een razendsnel tempo aan bij veranderende situaties. "In elke competitie ter wereld bleef hij moeiteloos overeind. Hij is iets bijzonders. Cruijff en Bergkamp zijn van vergelijkbaar niveau en zullen hem onmiddellijk begrijpen. Wij zullen moeten accepteren dat hij de juiste keuzes maakt, ook als we het niet direct kunnen volgen. Als Van Basten zegt dat een speler voor een bepaalde positie geschikter is dan een ander, moet "men" dat toch aannemen."

Zonder ego's

Van Basten denkt als een topmanager, zegt Matser. "Hij heeft een groep samengesteld zonder ego's. Een wereldmove. Hij kan daardoor snel van spelconcept wisselen wanneer dat een vereiste is om de wedstrijd te winnen. De keuze maakt hij en dat houdt hij ook vol. Was hij bondscoach van Duitsland geweest dan zou daar een ander elftal staan dan nu het geval is. Hij gaat ook maar met één doel naar Duitsland en dat is om wereldkampioen te worden. Met niets minder neemt hij genoegen."

Aan topvoetbal gaat een extreme selectie vooraf. Matser: "Van Basten is komen bovendrijven uit miljoenen. Niet door zijn spieren, maar door de kwaliteit van zijn denksysteem. Vroeger in de voormalig DDR werd bij kinderen al het probleemoplossend vermogen getest, om te kijken voor welke sport ze geschikt waren. Het moeilijke turnen of toch maar wielrennen. Van Basten is eveneens een killer. In de heksenketel van Buenos Aires (WK-finale 1978) zou hij die bal er een minuut voor tijd gewoon hebben ingeschoten. Daar is hij op geprogrammeerd."