AMSTERDAM - Ooit zei Rinus Michels dat voetbal oorlog was en dat heeft heel de wereld onmiddellijk voor waar aangenomen. Hij was immers De Generaal. Het was de beroemdste uitspraak van de legendarische coach die zo veel meer te vertellen had. "Uit zijn verband gerukt. Ben ik twintig jaar ten onrechte mee achtervolgd." De trainer overleed donderdag op 77-jarige leeftijd in een ziekenhuis in België.

Als een keiharde, niets ontziende coach, zo stond Rinus Michels al die jaren te boek. Wellicht dat zijn optreden in de nadagen wat milder was. Maar ook: een feestnummer, die op partijen spontaan de microfoon ter hand nam en zong. Een warme, droge, symphatieke Amsterdammer. Klaas Nuninga, speler in Ajax 1 in Michels eerste dagen, zei ooit: "Ik heb altijd het idee gehad dat het karakter van de mens Michels niet strookte met dat van de trainer Michels."

BoBo's

Recht-door-zee, dat was hij wel. Ruim een jaar voor de EK in Duitsland van 1988 diende hij zijn ontslag in als bondscoach. Hij stoorde zich te veel aan de houding van de 'BoBo's'. Het vertrek sprong af op de door de KNVB gevraagde afkoopsom, 450.000 gulden. Michels bleef en leidde Oranje naar het grootste succes ooit, de Europese titel.

Totaalvoetbal

Dat was eigenlijk de grootste revanche. In 1974 introduceerde Michels in West-Duitsland het 'totaalvoetbal'. Oranje maakte indruk met pressiespel, opkomende backs (Suurbier, Krol), de vliegende kiep (Jongbloed), het harde, nietsontziende, maar legendarisch middenveld Neeskens, Jansen, Van Hanegem. En natuurlijk de aanval, Rep, Cruijff, Rensenbrink.

De beloning kwam niet. In de finale van München verloor Oranje, natuurlijk geflatteerd, van de Duitsers (1-2). In Hamburg 1988 werd dat rechtgetrokken. Oranje versloeg de aartsrivaal nu wel op eigen bodem. In de finale tegen de voormalige Sovjet-Unie werd de droom werkelijkheid.

Michels

Michels was zelf vijf keer international. In het seizoen 1965-1966 kwam hij als trainer bij Ajax. Hij volgde de ontslagen Vic Buckingham op. Het seizoen erop, zijn eerste volledige, voerde hij de Amsterdammers naar de landstitel. Ajax scoorde in die competitie 122 keer. Sjaak Swart, fameus schutter uit die tijd: "Michels was de beste en de strengste die ik heb gekend."

Ajax

In 1971 vertrok hij bij Ajax. Hij won vier keer de titel en één keer (in 1971) de Europa Cup I. In de finale werd Panathinaikos met 2-0 verslagen. Van '71 tot '75 was Michels werkzaam bij Barcelona, tussendoor (1974) nog supervisor van Oranje. Daarna Ajax, weer Barcelona, Los Angeles Aztecs, Köln, technisch directeur KNVB, opnieuw bondscoach, Leverkusen en nog één keer het Nederlands elftal.

EK Zweden

De halve finale op het EK in Zweden was het eindpunt van de coach Michels. Na strafschoppen werd verloren van Denemarken. Dat De Generaal zonder hoogtepunt stopte lag aan Van Basten. De absolute vedette uit 1988 miste in Göteborg van elf meter.

Een typerende anekdote over de mens Michels tijdens zijn afscheidstoernooi in Zweden. Na een training staat de coach informeel de pers te woord. Plotseling klimt een klein, Hollands ventje over het hek, trekt Michels aan de jas en roept: "Hé Rinus, mag ik een handtekening van je." Waarop De Generaal antwoordt: "Beste jongen, omdat jij het zo beleefd vraagt, krijg jij een handtekening van Meneer Michels."