Veel details over de grondstoffendeal tussen de Verenigde Staten en Oekraïne zijn nog niet bekend. Toch is duidelijk dat het een belangrijk moment is voor de relatie tussen de twee landen, die flink was verslechterd. Dat zal invloed hebben op de onderhandelingen om de Oekraïneoorlog te beëindigen.

De grondstoffendeal is hoe dan ook een belangrijke ontwikkeling aan de zijlijn van de onderhandelingen om de Oekraïneoorlog te beëindigen. Die verlopen stroef. Het akkoord komt op een moment waarop de VS dreigt zich terug te trekken als bemiddelaar in het vredesproces, uit onvrede over het gebrek aan vooruitgang.

Formeel staat de deal los van het vredesproces, maar in werkelijkheid zijn de twee nauw met elkaar verbonden. Het akkoord over economische samenwerking wijst erop dat de relatie tussen de VS en Oekraïne is verbeterd, nadat die eerder in een diep dal was beland. Dat zal doorklinken in de vredesgesprekken.

Trump houdt van een deal

Voor Oekraïne is het essentieel om de Amerikaanse president Donald Trump ervan te overtuigen dat het een bereidwillige partner is, en dat de problemen rond de vredesonderhandelingen bij Rusland liggen. De grondstoffendeal is een economische overwinning voor de Amerikaanse president, die zich graag laat voorstaan op zijn zakelijke instincten en imago als dealmaker.

Dat de deal zorgt voor betere verhoudingen, leek te worden bevestigd door minister Scott Bessent (Financiën). Hij noemde het akkoord een "duidelijk signaal naar Rusland" dat de VS zich wil inzetten voor vrede "in een vrij, soeverein en welvarend Oekraïne". Bessent stelde ook dat "geen staat of individu die de Russische oorlogsmachine heeft gefinancierd of bevoorraad mag profiteren van de wederopbouw van Oekraïne".

VS krijgt economisch belang in Oekraïne

De deal geeft de VS bovendien een direct economisch belang bij een permanente vrede en het voortbestaan van Oekraïne als onafhankelijk land. De ontwikkeling van de Oekraïense grondstoffensector zal enorme investeringen vergen en tientallen jaren in beslag nemen. Stabiliteit en veiligheid zijn daarbij belangrijke vereisten.

Er komt een gezamenlijk fonds, waarmee Oekraïne en de VS gaan investeren in de Oekraïense grondstoffenindustrie (de winning van mineralen, olie, gas en andere bodemschatten) en bijbehorende infrastructuur. Amerikanen krijgen een sterk bevoorrechte positie ten opzichte van investeerders en grondstoffenkopers uit andere landen.

Beide landen dragen evenveel geld bij aan het fonds. De uiteindelijke opbrengsten moeten deels worden gebruikt voor de wederopbouw van Oekraïne. Hoe dat precies gaat werken, is nog niet bekend. Het is ook nog niet duidelijk hoe de VS precies gaat profiteren van het fonds.

Washington deed aardig wat water bij de wijn

Beide landen hebben concessies gedaan tijdens de lange en roerige onderhandelingen in aanloop naar de grondstoffendeal. Die liepen zo hoog op, dat de VS alle militaire en inlichtingenhulp aan Oekraïne tijdelijk stopzette, een dieptepunt in de betrekkingen.

Oekraïne wilde dat Amerikaanse veiligheidsgaranties na een toekomstig vredesakkoord deel uitmaakten van de afspraken. Al vrijwel meteen werd duidelijk dat de Amerikanen daar niets voor voelden. Washington zegt dat Amerikaanse economische betrokkenheid in Oekraïne op zichzelf Russische agressie zal afschrikken en vindt dat Kyiv voor militaire garanties moet aankloppen bij Europese bondgenoten.

Volgens de Oekraïense vicepremier Yulia Svyrydenko staat Oekraïne onder de bepalingen van de deal niet in de schuld bij de VS. Ze benadrukte dat grondstoffen en bestaande staatsbedrijven, zoals die in de energiesector, Oekraïens eigendom blijven. Oekraïne mag bovendien bepalen welke bodemschatten worden gewonnen en waar dat gebeurt.

In de kladversie van het akkoord wordt wel voorzien in de financiering van toekomstige Amerikaanse militaire steun. Die zou gelden als een Amerikaanse bijdrage aan het gezamenlijke investeringsfonds. Svyrydenko liet weten dat Kyiv op die manier bijvoorbeeld luchtverdedigingsraketten kan ontvangen. Washington heeft dat nog niet bevestigd.