NU+ Ko Colijn over granatentekort Oekraïne en alternatieven voor steun VS
Defensie-expert Ko Colijn voorziet Nederlanders al vijftig jaar van duiding bij gewapende conflicten. Deze keer bespreekt hij voor NU.nl het tekort aan granaten en munitie in Oekraïne en eventuele geitenpaadjes om het tekort aan Amerikaans geld op te lossen.
Het kan wel tot eind 2025 of begin 2026 duren voordat Oekraïne weer de granaten krijgt waar het op wacht. Die moeten vooral uit de Verenigde Staten komen, waar ze worden tegengehouden door de Republikeinen. Oekraïne zegt er wel 200.000 per maand nodig te hebben, maar schraapt er hooguit 50.000 bij elkaar.
'Poetin erkent Russische kwetsbaarheid'
Dat lukt trouwens best aardig. De marinevloot van de Russen in de Zwarte Zee is krachteloos geworden. Het kostte admiraal Nikolai Yevmenov (tot voor kort opperbevelhebber van de Russische marine, red.) inmiddels zijn baan. Al 25 marineschepen zijn uitgeschakeld door Oekraïne, dat zelf geen vloot heeft. Wat overblijft van de Russische oorlogsmarine, trekt zich terug naar havens die op ruim 300 kilometer afstand oostwaarts liggen.
De verwachte "opmars" van het Russische leger na de val van Avdiivka is vooralsnog uitgebleven. Poetin boekt alleen nog succes aan het landfront door grote risico's te nemen met vliegtuigen.
Het noodzaakte tot het aanleggen van een "bufferzone". Dat is te lezen als dreigement, maar evengoed als bekentenis. Het is een erkenning van Russische kwetsbaarheid - het kost de Russen extra luchtafweer ter bescherming van de olieopslagplaatsen - maar het zal ook de twijfel bij de Russische burger over het nut van deze oorlog aanmoedigen.
Het verlies van slagkracht in de Zwarte Zee kan moeilijk onderschat worden. Het is de enige 'warm water'-uitweg voor de Russische nucleaire onderzeeërs in het Westen, zeker nu de Oostzee door de NAVO-toetreding van Finland en Zweden praktisch een NAVO-binnenzee is geworden.
Moermansk in het winterse noorden wordt dag en nacht in de gaten gehouden, net als Vladivostok in het verre oosten. En dat ligt ver weg. De geografie helpt Rusland niet mee. De Middellandse Zee en de Atlantische Oceaan zijn NAVO-water geworden. Tel uit je winst, Poetin.
Geitenpaadjes die soelaas kunnen bieden
We lezen en horen veel over het Oekraïense munitietekort. Dat is terecht. Oekraïne moet nog één à twee jaar zien door te komen. Dat doet het door zuinig te zijn met granaten en door veel drones te gebruiken die het ter vervanging van artilleriebeschietingen tegen Russische doelwitten hoopt in te zetten.
Maar er gloren misschien ook wat geitenpaadjes die op iets langere termijn soelaas bieden. Het Huis van Afgevaardigden in de VS hikt tegen een hulppakket van 60 miljard dollar aan. Na talloze pogingen van Democraten en president Joe Biden dagen vier oplossingen.
Ten eerste houdt de oorlog tussen Israël en Hamas misschien spoedig op. Dat zou - in theorie en wellicht ook in de praktijk - de weg weleens kunnen vrijmaken voor een vrijvallen van wapensteun aan Oekraïne. Geld voor Oekraïne en Israël zijn nu nog aan elkaar gekoppeld.
De daadwerkelijke productie van de benodigde spullen zou pas in 2025 op gang komen en moet dus eerst opgelost worden. Dat moet Oekraïne zelf doen door met buitenlands geld een wapenindustrie in elkaar te knutselen. Ook dat kost tijd, maar geen Europese papierwinkel en gedoe met vergunningen. Volgens Oekraïne loopt het goed en zou de eigen wapenproductie in 2024 al het elfvoudige kunnen worden van de periode 2022-2024.
Tsjechië zegt overigens in korte tijd 800.000 granaten, ook van Russisch kaliber, bijeen te kunnen scharrelen. Dat is een kleine, maar welkome overbrugging waarop Nederland en andere landen onmiddellijk intekenden.
De overal op de wereld opgeslagen Amerikaanse wapenvoorraden kunnen met een noodbevel door de Amerikaanse president ingezet worden als volgend geitenpaadje.
Geld lenen in plaats van schenken
Maar er zijn recent nog twee mogelijkheden geopperd die de stagnatie in het Amerikaanse Huis kunnen omzeilen. Je zou winsten van Russische tegoeden, die vooral in Europa zijn ondergebracht, kunnen onteigenen en er munitie van kunnen kopen. Het nadeel is dat het bureaucratisch en juridisch nogal omslachtig lijkt te zijn. Samen telt het ook niet op tot de Amerikaanse miljarden die nu worden tegengehouden.
De andere mogelijkheid? In de VS gaan geluiden op om de miljarden aan Oekraïne te lenen in plaats van te schenken. Via zo'n constructie praatte de toenmalige president Franklin D. Roosevelt zijn land ook de Tweede Wereldoorlog in. Jarenlange aflossing werd in de praktijk vaak "eeuwig".
De Republikeinen zouden daar wel voor te porren zijn. Voorzitter Mike Johnson van het Huis van Afgevaardigden heeft gehint op het in stemming brengen van zo'n voorstel. Zelfs presidentskandidaat Donald Trump zou er niet tegen zijn. De escape ligt voor de hand: met Europees geld de Amerikaanse file weer in beweging krijgen.