Oekraïne heeft meer soldaten nodig, maar worstelt met de vraag hoe
Rusland zet druk aan het front en Oekraïne heeft niet alleen een gebrek aan artilleriegranaten en drones. Veel soldaten zijn gesneuveld, gewond of uitgeput. Er moeten dus meer dienstplichtigen worden opgeroepen. De verdeeldheid over hoe dat moet gebeuren is groot, ziet NU.nl in Oekraïne.
Het is moeilijk om Dmytro een lafaard te noemen. Terwijl de stad Severodonetsk begin 2022 werd weggevaagd door de Russen, reed hij de rakettenregen tegemoet om burgers te evacueren. Toch leeft de 39-jarige ondernemer uit Donetsk, nu woonachtig in Dnipro, constant in angst. Niet voor Russisch artillerievuur, maar voor een plotselinge en onvrijwillige toetreding tot het Oekraïense leger.
Dmytro volgt groepen op Telegram waarin wordt doorgegeven waar militairen aan het ronselen zijn. Om checkpoints op bepaalde wegen te mijden, rijdt hij soms een paar uur om. "Rekruteren gaat niet altijd volgens de regels: ze plukken gewoon mannen van straat", zegt hij tegen NU.nl. "Je loopt nietsvermoedend in een fuik en dan staan er opeens zes geüniformeerde mannen met grote geweren om je heen. Probeer dan maar eens rustig uit te leggen dat ze geen wettelijke basis hebben om je mee te nemen."
Het is Dmytro twee keer gelukt om zich vrij te praten. Hij kan de relevante passages uit het wetboek zo opdreunen, inclusief paragraafnummers. Maar wat als de ronselaars op een dag gewoon weigeren te luisteren? "Dan grijpen ze je bij een arm en word je achter in een busje gegooid: 'Niks mee te maken, het is oorlog! Hup, naar het mobilisatiecentrum!'"
Grote noodzaak leidt tot misstanden bij rekrutering
De druk om meer Oekraïense dienstplichtigen op te roepen is enorm. Een Russisch offensief maakt vorderingen, dankzij het overwicht van manschappen, munitie en materieel van het veel grotere buurland.
Over Oekraïense verliezen zijn geen betrouwbare cijfers beschikbaar, maar op begraafplaatsen in het hele land verschijnen bijna dagelijks nieuwe rustplaatsen bedekt met blauw-gele vlaggen. De meeste Oekraïense militairen hebben in het afgelopen jaar minder dan tien dagen verlof gehad. Na twee jaar strijd hebben ze nog geen zicht op aflossing.
Dienstplicht in Oekraïne
Scherpere mobilisatiewet is politiek en maatschappelijk twistpunt
President Volodymyr Zelensky zei vorig jaar december dat de Oekraïense strijdkrachten voorstelden om in 2024 ongeveer een half miljoen dienstplichtigen op te roepen voor actieve dienst. Ingewijden beschouwden dat als een bron van spanning tussen de president en de legerleiding.
Een eerste versie van een aangescherpte mobilisatiewet leidde tot veel publieke kritiek en verhitte debatten in het parlement, de Verkhovna Rada, dat het zonder stemming terugstuurde naar de regering.
Er kwam een bijgewerkt wetsvoorstel, dat op 7 februari in eerste lezing werd aangenomen door het parlement. Hoewel dat nog wordt aangepast, voordat een tweede en mogelijk derde stemming plaatsvinden, is de teneur duidelijk: de minimale leeftijd voor mobilisatie wordt verlaagd (van 27 naar 25 jaar is het plan) en er komt een limiet van 36 maanden diensttijd voor dienstplichtigen, op voorwaarde dat de situatie op het slagveld dat toelaat.
Mobilisatie moet efficiënter én dwingender
Daarnaast moet het moeilijker worden om mobilisatie te ontlopen. Bijvoorbeeld door de registratie van dienstplichtigen digitaal te maken, zodat rekruteerders hen niet meer hoeven op te sporen om een oproepbrief te overhandigen of versturen.
Ook liggen er zware sancties voor dienstmijders op tafel. Hun bankrekeningen kunnen worden bevroren en hun rijbewijzen kunnen worden ingetrokken. Een dienstplichtige die zich in het buitenland bevindt maakt geen aanspraak meer op consulaire diensten, zoals verlenging van zijn paspoort, als zijn registratie bij de strijdkrachten niet op orde is.
Critici, zoals de mensenrechtencommissaris van de Verkhova Rada, zeggen dat elementen uit het wetsvoorstel botsen met de Oekraïense grondwet.
De regering-Zelensky en het Oekraïense zakenleven maken zich intussen ook zorgen over de gevolgen voor de economie. Dat er meer soldaten moeten komen wordt door weinigen betwist, maar de manier waarop blijft een heikel punt.
Familieleden van militairen demonstreren voor hun aflossing, eind januari in Kyiv. Op hun borden was onder meer te lezen: 'Mijn man en vader hebben anderen de tijd gegeven om zich voor te bereiden, tijd dat zij eruit mogen'. | Beeld: AP'Mobilisatie is nodig, maar moet wel op de juiste manier'
Ondernemer Dmytro heeft erover gedacht om zich vrijwillig te melden bij het leger. Hij is afgestudeerd als ingenieur en ziet het best zitten om in uniform te sleutelen aan drones of voertuigen. Maar hij gelooft niet in de belofte van zijn eigen overheid dat iedereen een post krijgt die past bij zijn of haar vaardigheden en talenten. "Ik heb te veel verhalen gehoord over docenten of IT'ers die in een aanvalseenheid terechtkwamen en met een geweer op Russische stellingen werden afgestuurd."
De verdeeldheid over de nieuwe mobilisatiewet is ook goed te merken op straat in Kyiv. Sommige mannen, zoals Artem (36), hebben er geen problemen mee. "Het is oorlog, dus we hebben nu geen tijd voor gezeur over burgerrechten. We vechten voor het voortbestaan van ons land."
Max (33) kiest een ander uiterste: "De gedachte dat iemand me kan dwingen iets te doen wat ik niet wil is vreselijk. Ik loop de hele tijd rond met stress. Het voelt allemaal zo zinloos. Oorlog, ik snap het gewoon niet. Waarom moeten we vechten, waar vechten we precies voor? Ik wil niks anders dan in vrede leven."
Anderen zoeken de nuance op. "Dat er meer mensen gemobiliseerd moeten worden, is volkomen normaal in oorlogstijd. Maar het moet wel op de juiste manier gebeuren", zegt Mykhailo (40). "Iedereen die in het leger gaat, moet dat zelf willen. De regering moet geen dwangmaatregelen nemen, maar de situatie goed uitleggen en mensen overtuigen om zich te melden."
"Ja, ik ben bang voor mobilisatie", zegt Oles (27). "Maar ik zal gaan als de oproep komt. Ik probeer nu vooral om er niet aan te denken. Gebeurt het toch, dan wil ik zelf een eenheid uitzoeken. Eentje met veel ervaren soldaten, om van te leren, en een commandant die zuinig is op de levens van zijn mensen, niet zo'n oude Sovjet-ijzervreter."