NU+ Defensie-expert Ko Colijn over het leveren van F-16's aan Oekraïne
Defensie-expert Ko Colijn voorziet Nederlanders al bijna vijftig jaar van duiding bij gewapende conflicten. Voor NU.nl volgt hij de strijd in Oekraïne en geeft hij antwoord op onze (en jullie) vragen. Dit keer bespreekt hij de eventuele westerse levering van gevechtsvliegtuigen aan Oekraïne.
"Alles is bespreekbaar, er zijn geen taboes." Daarmee haalde minister Wopke Hoekstra (Buitenlandse Zaken) vorige week even de wereldpers. Het was zijn antwoord op de vraag of het tijd was om gevechtsvliegtuigen aan Oekraïne te leveren.
Nederland liep dus een blauwtje, want voor de export van F-16's moet je eerst Amerikaanse toestemming hebben. Na het wekenlange gesteggel over tanks leek het kleine Nederland een voorschot te nemen op een discussie waar anderen nog niet aan willen.
Oekraïne wil na tanks ook gevechtsvliegtuigen
De Oekraïense regering was natuurlijk dolblij met alle tanks, maar had het volgende boodschappenlijstje al klaarliggen: na de westerse tanks nu ook F-16-vliegtuigen en langeafstandsraketten om de Russen uit het land te verdrijven. Liever vandaag dan morgen.
Ook best slim getimed, want de Europese landen doen hun F-16's op dit ogenblik de deur uit. Die staan dan toch stof te happen of gaan voor een zacht prijsje naar Latijns-Amerika. Die kisten kunnen nog heel goed mee.
En laten we niet vergeten dat Oekraïne een rechtvaardige oorlog tegen Rusland voert, dus ook op juridische en morele gronden zou een volgende wapenoverdracht te verdedigen zijn.
Vliegtuigen leveren zou grote nieuwe stap zijn
Toch moet beseft worden dat een overdracht van vliegtuigen wel degelijk een stap verder in de oorlog zou betekenen. Je kunt tanks en gevechtsvliegtuigen niet in één adem noemen, en al helemaal niet als je zelf maandenlang hebt beweerd dat het leveren van F-16's een escalerende stap is en het overhandigen van grondwapens niet.
Een aantal opiniemakers in ons land vindt dat verschil onbelangrijk. Zij nemen het Oekraïense verlanglijstje over en vinden het logisch dat nu de F-16's aan de beurt zijn. Nogmaals: dat mag. Het is Rusland dat zonder provocatie een invasie is begonnen en oorlogsmisdaden pleegt, dus Oekraïne mag zich met álle middelen verdedigen. Maar of het ook wijs is, dat mag je je als duider wel afvragen. En dan wordt het lastig.
Amerikaanse strategen waren verbaasd en zeiden dat Stingers en andere luchtdoelraketten goedkoper en doeltreffend genoeg waren om het Oekraïense luchtruim "schoon" te houden. Ze adviseerden om Oekraïne vooral luchtdoelraketten te geven, geen vliegtuigen. Zelfs als het risico op escalatie buiten beschouwing werd gehouden, was dat een bruikbare boodschap.
Rusland weet Oekraïense luchtruim te 'vervuilen'
Nu moet in alle eerlijkheid gezegd worden dat de afweging na 10 oktober wel anders had kunnen zijn. Rusland had tot dan forse verliezen geleden en president Vladimir Poetin besloot tot een tweede luchtcampagne, met drones en raketten. Met terreurbombardementen op Oekraïense flats en civiele infrastructuur hoopte hij toch een winnende draai aan de oorlog te geven.
Zo wist Rusland toch het Oekraïense luchtruim te "vervuilen". Dat had de uitkomst van het debat een andere kant op kunnen sturen. Vergeldingsaanvallen met vliegtuigen op de lanceerbases van de terreurraketten hadden bijvoorbeeld kunnen worden overwogen.
Maar dat gebeurde niet. In de eerste plaats claimt Oekraïne dat het steeds meer Russische drones en raketten boven eigen grondgebied neerhaalt - men zegt nu al 80 procent. Daarnaast wagen de Russische vliegtuigen die deze raketten afvuren zich doorgaans tot de grens en gaan ze blijkbaar nog steeds het Oekraïense luchtruim uit de weg. De voorraad Russische raketten slinkt bovendien; Poetin moet al naar Iran en Noord-Korea om extra drones te kopen.
Hoewel de strategie van luchtverdediging in Oekraïne lang niet waterdicht is, werkt ze blijkbaar wel.
Wegen de opbrengsten wel op tegen de kosten?
Puur militair gezien zouden F-16's veel Russen in hun loopgraven kunnen uitschakelen en een Russisch lenteoffensief volledig kunnen frustreren. Er zijn ook militairen die vinden dat je F-16's best kunt leveren, want zo nieuw is het vliegtuig nu ook weer niet. Of dat de Russen zo boos maakt dat de oorlog op gevaarlijke wijze zal escaleren, waar Scholz en anderen zo bang voor zijn, is volgens hen zeer de vraag.
Patriots werken niet tegen Russische kruisraketten
Het is natuurlijk ook geen zwart-witdebat. Je zou een mix van luchtdoelmiddelen en vliegtuigen kunnen inzetten. De Oekraïense manoeuvreoorlog zou door vliegtuigen geregisseerd kunnen worden. Ook dat heeft zijn voordelen.