Defensie-expert Ko Colijn over de Russische alternatieven voor kernwapens
Defensie-expert Ko Colijn voorziet Nederlanders al bijna vijftig jaar van duiding bij gewapende conflicten. Voor NU.nl volgt hij de strijd in Oekraïne en geeft hij antwoord op onze (en jullie) vragen. Dit keer bespreekt hij (opnieuw) de mogelijke inzet van kernwapens door Rusland. Dat is nog altijd niet aannemelijk. Ook de alternatieven zijn niet gunstig voor Rusland.
Rond de geboorte van de atoombom, een kleine 80 jaar geleden, werd er stevig nagedacht over de gevolgen van de uitvinding van dat wapen. Was het een superwapen, zo krachtig dat je er in één klap de oorlog mee zou kunnen winnen? Veel ouderwetse militairen redeneerden zo, maar civiele bollebozen dachten er toch iets anders over.
Een van hen was de jonge wiskundige en filosoof-econoom Bernard Brodie. Hij schokte militairen tijdens een conferentie in 1946 met de bewering dat je met de atoombom beter kon dreigen dan hem daadwerkelijk gebruiken.
Gebruiken zou verwoesten betekenen. Daar had je militair bijna niets aan. Met alleen maar dreigen zou je je tegenstander oneindig veel banger kunnen maken en tot concessies kunnen dwingen.
Als de vijand (lees: de Russen) ook over atoomwapens zouden beschikken, zou bovendien nucleaire vergelding onvermijdelijk zijn en aan zelfdoding had je militair ook niets. Kortom: ermee dreigen ja, afschrikken akkoord, maar gebruiken zinloos. In die zin was het atoomwapen revolutionair, en dus anders dan alle voorgaande.
Afschrikken werkt beter dan gebruiken
Ik moet hier sterk aan denken als ik Vladimir Poetin hoor rammelen met zijn atoomwapen en zijn dreigen met "alle middelen tot onze beschikking". Moeten we dat serieus nemen, of weet hij wel beter? Uiteraard moeten we niet naïef zijn en overal rekening mee houden. We moeten vooral niet denken dat we 'deskundig' in de glazen bol kunnen kijken.
Ook werd vorige week bekend dat de Amerikaanse minister van Defensie Lloyd Austin via die hotline met zijn Russische collega Sergei Shoigu had gesproken. Hij zal hem ongetwijfeld Brodies boodschap hebben overgebracht.
Op 16 juni 2021 waren Biden en Poetin in Genève het over bijna alles oneens, maar bepaald niet over de "ondenkbaarheid" van die onderlinge atoomoorlog. We weten niet of ze daar al rekening hielden met een situatie zoals nu in Oekraïne.
Russische kernwapens over de datum
Het is nogal makkelijk om te zeggen dat Poetin zich verder isoleert en de nucleaire opties dichterbij komen. Dat wordt geregeld gesteld door allerlei talkshowprofessors.
Maar dan moet je ook uitleggen waarom er Iraanse drones op doelen in Oekraïne storten. Daarnaast zijn de kleinste kernwapens nog duizend keer krachtiger dan de zwaarste 'gewone' bommen.
Elke inzet van kernwapens zal Poetin de sympathie van zowat alle andere landen kosten. Dat moet een afremmende werking hebben op zijn beslissingen. Net als het feit dat volgens insiders de kleine tweeduizend tactische kernwapens die Rusland heeft over de houdbaarheidsdatum zijn.
Poetin heeft nog meer opties dan kernwapens
Ook de inzet van een chemisch wapen is verboden. Maar Poetin heeft al laten zien dat hij daar niet voor terugdeinst. Denk aan politieke tegenstanders als Alexei Navalny en Sergei en Yulia Skripal. Die werden vergiftigd met het zenuwgif novichok.
Dan is er de optie dat Rusland stuwdammen opblaast en Oekraïne daarvan de schuld geeft. Afgelopen zomer verwoestten Russische raketten al de dam bij Kryvyi Rih. Nu wordt gedreigd met verwoesting van de Kakhovka-dam in de Dnipro-rivier, en er zijn meer mogelijke doelwitten.
Die laatste terreurdaad zou twee doelen dichterbij moeten brengen. Het zou paniek veroorzaken omdat honderdduizenden Oekraïners gevaar lopen. Het zou Oekraïense troepen ook hinderen in hun herovering van Kherson.
Tot slot is er nog de mogelijke escalatie met 'gewone' wapens, bijvoorbeeld drone- en luchtaanvallen op energie-infrastructuur. In het ergste geval tegen kerncentrales. Door Oekraïners in de kou en het donker te zetten, hoopt Poetin hun wil te breken.
Russen hebben zelf ook last van escalaties
Het nadeel van al deze escalaties is dat ze ook in het nadeel van de Russen kunnen uitpakken. De Russen zouden ook last hebben van opgeblazen dammen bij Kherson, want zij zitten zelf nog opgesloten in de stad. In een ondergelopen slagveld zou een compleet Russisch garnizoen in Kherson kunnen verdrinken.
Gifwolken zijn een gevaar voor Russen zelf, net als de massale inzet van biologische wapens. De Oekraïense afweer tegen drones neemt toe, net als de bereidheid om steeds betere westerse wapens te leveren.
Dat alles zou eventuele Russische plannen om nog meer militairen te sturen op zijn zachtst gezegd niet populairder maken. Poetin kan nauwelijks rustig slapen.