De Nobelprijs voor de Vrede is dit jaar toegekend aan de Belarussische mensenrechtenactivist Ales Bialiatski, de Russische mensenrechtenorganisatie Memorial en de Oekraïense mensenrechtenorganisatie Center for Civil Liberties.

De zestigjarige Bialiatski is de oprichter van het mensenrechtencentrum Viasna. Hij is een van de belangrijkste tegenstanders van de Belarussische dictator Alexander Lukahshenko. Bialiatski werd meerdere keren opgepakt als gevolg van de harde onderdrukking van tegenstanders van het Belarussische regime. Hij zit op dit moment in de gevangenis voor zijn betrokkenheid bij de grootschalige protesten in 2020.

Bialiatski wordt door het Nobelcomité geprezen omdat hij "zijn leven heeft gewijd aan het bevorderen van democratie en vredige ontwikkeling in zijn thuisland". Volgens het comité hebben de Belarussische autoriteiten hem "herhaaldelijk het zwijgen proberen op te leggen, maar heeft hij daar nooit aan toegegeven in zijn strijd voor mensenrechten en democratie in Belarus".

Het Russische Memorial en het Oekraïense Center for Civil Liberties krijgen als gehele organisatie de prijs toebedeeld. Memorial is de grootste mensenrechtenorganisatie in Rusland. Het doet verslag van de "systematische politieke onderdrukking en schendingen van mensenrechten in Rusland".

Het Center for Civil Liberties werd in 2007 opgericht om mensenrechten en democratie te bevorderen in Oekraïne. De organisatie speelt "een actieve rol in de overgang van Oekraïne naar een volwaardige democratie". Zo heeft het centrum ervoor gezorgd dat Oekraïne zich aansloot bij het Internationale Strafhof in Den Haag.

Met de gezamenlijke winnaars betuigt het Nobelcomité eer aan "voorvechters voor mensenrechten, democratie en een vreedzaam bestaan in buurlanden Belarus, Rusland en Oekraïne". "Door hun voortdurende strijd laten zij zien hoe belangrijk vrede en broederschap tussen landen is, en dat het niet vanzelfsprekend is."

Zelensky, Navalny en Greta Thunberg genoemd als kandidaten

De verwachting was al dat de winnaar van de vredesprijs iets te maken zou hebben met de oorlog in Oekraïne. Onder kanshebbers dit jaar werden onder meer de Oekraïense president Volodymyr Zelensky, de opgesloten Poetin-criticus Alexei Navalny en de Belarussische oppositieleider Sviatlana Tsikhanouskaya.

Ook de Britse filmmaker David Attenborough en de Zweedse klimaatactivist Greta Thunberg werden genoemd als kandidaten, vanwege de aandacht die zij vestigen op klimaatverandering.

De Nobelprijs voor de Vrede is de enige die door een Noors instituut wordt toegekend. De overige Nobelprijzen worden door Zweedse comités uitgeloofd.

Winnaars worden aangewezen

Het Nobelcomité werkt niet met nominaties. Verschillende Zweedse wetenschappelijke instellingen kiezen de winnaars. De Nobelprijs voor de Vrede wordt toegekend door het Nobelcomité, dat bestaat uit vijf leden van het Noorse parlement.

Volgende week wordt nog de Nobelprijs voor de Economie uitgereikt. Nobelprijswinnaars krijgen een medaille, een diploma en 10 miljoen Zweedse kroon (ruim 920.000 euro). De Nobelprijzen zijn bedacht door de Zweedse chemicus en uitvinder van het dynamiet Alfred Nobel. De eerste prijzen werden in 1901 uitgereikt.