De onderzeese explosies aan de pijpleidingen Nord Stream 1 en 2 van begin deze week doen niet alleen zorgen baren, maar ze roepen ook vragen op. Wie zit erachter, en vooral: waarom?

Volgens meerdere experts is een technische fout bij de explosies uit te sluiten. De schade aan de pijpleidingen lijkt opzet. Zowel de NAVO als de Europese Unie sprak van sabotage. Europa dreigt met een tegenactie.

Op de vraag wie erachter zat, is nog altijd geen antwoord. Oekraïne beschuldigt Rusland van de explosies. Het Kremlin ontkent en noemt die beschuldigingen "dom". Ook zijn er theorieën dat de Verenigde Staten en Oekraïne zelf schuldig zouden zijn. "In oorlogstijden moet je zoiets nooit helemaal uitsluiten, maar het is vergezocht", zegt defensiespecialist Ko Colijn tegen NU.nl.

Over een mogelijk motief als Rusland inderdaad verantwoordelijk is voor de sabotage, zegt Colijn: "Dat kan een manier zijn om de kwetsbaarheid van de vitale infrastructuur van Europa te laten zien."

Ook al vloeide er tijdens de explosies amper gas door de pijpleidingen, de sabotage kan volgens Colijn wél dienen om te laten zien waartoe Rusland in staat zou kunnen zijn. Namelijk dat toekomstige levering van gas aan Europa onmogelijk zou kunnen worden.

Wat is Nord Stream?

Naast een waarschuwing aan het adres van Europa kan het volgens de defensiespecialist ook zijn dat Rusland het Westen nu al een lesje wil leren. "Dan kun je het zien als represaille voor westerse wapenleveranties aan Oekraïne en het Oekraïense succes op militair gebied van de afgelopen tijd", zegt Colijn. "Dan moet Rusland er wel van uitgaan dat het nooit meer gas aan Europa zal verkopen. Anders zou het land zichzelf in de vingers snijden."

Kornelis Blok, van de TU Delft en verbonden aan VN-klimaatpanel IPCC en de Netherlands Energy Research Alliance (NERA), sluit zich daarbij aan. "Rusland heeft geen economisch motief om de pijplijnen te saboteren. Behalve om onrust te zaaien en ons een gevoel van kwetsbaarheid te geven", zegt Blok.

Als eenmaal bekend wordt wie er achter de sabotage zit, kan de geopolitieke situatie nog meer op scherp komen te staan. Colijn: "De vraag rest nog of het een antwoord vergt op nationaal niveau, of van de EU of de NAVO." Een antwoord moet er komen en kan niet te lang wachten, denkt hij. "Dat kan worden opgevat als machteloosheid of angst."

Zie ook |Sabotage toont kwetsbaarheid energiesysteem: 'Wake-upcall voor heel Europa'

Geen directe invloed op onze energievoorziening

Een direct effect van de sabotage op onze energievoorziening is er volgens de deskundigen niet. Er is genoeg voorraad voor de komende winter. Beiden denken dat Europa er goed aan zou doen om zoveel mogelijk te besparen om zo ook de vraag naar energie te verminderen.

Door de sabotage aan de Nord Stream kan de pijpleiding in de nabije toekomst niet worden gebruikt als drukmiddel. Maar in Europa liggen verschillende pijpleidingen, onder meer vanuit Noorwegen en in de Middellandse zee. Ook zijn er verschillende elektriciteitskabels die beschadigd zouden kunnen worden. Colijn: "We moeten waakzaam blijven."