Defensie-expert Ko Colijn over Poetin, die hint op het gebruik van kernwapens
Defensie-expert Ko Colijn voorziet Nederlanders al bijna vijftig jaar van duiding bij gewapende conflicten. Voor NU.nl volgt hij de strijd in Oekraïne en geeft hij antwoord op onze (en jullie) vragen. Dit keer bespreekt hij de recente toespraak van de Russische president Vladimir Poetin. Die kondigde aan meer Russische troepen naar Oekraïne te sturen en zinspeelt opnieuw op het gebruik van kernwapens.
De speech van Poetin laat onze premier Mark Rutte Siberisch koud. De Oekraïense leiders reageren meer achteloos dan geërgerd. De meeste westerse leiders zijn boos. NAVO-baas Jens Stoltenberg noemt de Russische plannen een ongekende escalatie. En Poetins aanhangers juichen omdat de inzet van atoomwapens en zelfs de zege nu dichtbij zijn.
Dat kan niet allemaal tegelijk waar zijn. Ik ben geneigd om het eens te zijn met Oekraïne, dat zijn schouders ophaalt. Poetin zelf zinspeelt op de inzet van kernwapens, maar durft het woord nog niet openlijk te gebruiken.
Het is niet de eerste keer dat er met atoomwapens gedreigd wordt. Het eerste gebruik is tot nu toe taboe, maar volgens zowel de NAVO als Rusland niet ondenkbaar. Het hoort bij het bezit van kernwapens om af en toe met de inzet ervan te dreigen, anders werken ze niet afschrikwekkend.
Poetin en de Amerikaanse president Joe Biden zijn het nergens over eens. Maar op 16 juni 2021 verklaarden ze na hun onderlinge ontmoeting in Genève dat een kernoorlog nooit gevoerd zou worden. De gevolgen zouden verschrikkelijk zijn. Om Poetin daar nog eens aan te herinneren, zei Biden vorige week nog drie keer: doe het niet!
Je zou de Russische speech dus als een antwoord daarop kunnen zien: als Rusland zelf in gevaar is, doen we het misschien toch. Misschien, want Poetin was zo sluw om het Westen juist van nucleaire chantage van zijn land te beschuldigen. Dat is het (enige) nieuwe aan zijn woorden in deze oorlog.
Nepreferenda veranderen niets
Rusland wil het zuidoosten van Oekraïne via nepreferenda Russisch gebied maken. Dan zou de Oekraïense opmars op slag worden omgetoverd tot een aanval op Rusland. Maar dat argument snijdt weinig hout. Zo'n referendum werd in 2014 ook op de Krim gehouden. Toen Oekraïne op 9 augustus een vliegbasis op de Krim verwoestte, gebeurde er weinig en namen de Russen de benen.
Sindsdien vragen Oekraïners de Amerikanen om wapens waarmee ze de vluchtbrug over de Staat van Kerch kunnen platleggen. Zover ging Biden tot nu toe niet, maar dat zou nu weleens kunnen veranderen. Ook in de Zwarte Zee slaan de Russen op de vlucht. Uit angst voor Oekraïense raketten worden nu alle Russische Kilo-onderzeeërs teruggetrokken.
De grote gok van Poetin
Poetin neemt een grote gok. Hij gokt op de valse vaderlandsliefde van zijn veteranen, maar loopt ook het gevaar dat de opkomst een fiasco wordt. Een 55-jarige veteraan uit Arkhangelsk meldt zich heus niet als kanonnenvlees aan het front. Ook al geldt hij als 'ervaren' omdat hij in de jaren tachtig eens een oud kanon bediende.
Poetins woorden werd dan ook onmiddellijk van een kalmerend sausje voorzien door minister van Defensie Sergei Shoigu: we gaan u alleen oproepen als het nodig is. Intussen kun je de woorden van Poetin ook zien als een zware beschuldiging aan het adres van de professionals, die het in Oekraïne laten afweten. Dat blijkt uit het verbod op vluchten; op desertie staan strenge straffen. En nu moeten de veteranen en 'gedwongen vrijwilligers' het vuile werk daar opknappen.
Met heel veel goede wil kun je de speech van Poetin nog als een soort compromis tussen de haviken en de duiven zien. De haviken zijn hartstochtelijk voor de oorlog. Maar ze eisen steeds openlijker echte mobilisatie, gebruik van het woord oorlog en een overwinning tegen elke prijs. De duiven willen dat niet. Veel van hen zitten al in de cel, of spreken zich uit angst daarvoor niet uit. Misschien dromen ze zelfs van een machtsovername. Die tsaar in het Kremlin, die steeds heviger inzet, kost ons nog eens de kop. En de knop.
