Deze lessen trekt defensie-expert Ko Colijn uit het wapengebruik in Oekraïne

Door Ko Colijn
22 jun 2022 om 18:15

Defensie-expert Ko Colijn voorziet Nederlanders al ruim veertig jaar van duiding bij gewapende conflicten. Voor NU.nl volgt hij de strijd in Oekraïne en geeft hij antwoord op onze (en jullie) vragen. Dit keer is de vraag: welke lessen trekt Colijn uit het gebruik van wapens in deze fase van de oorlog?

1. Ouderwetse oorlog met nieuw randje

Vorige keer schreven we al dat experts tot de conclusie zijn gekomen dat ouderwets oorlog voeren er nog altijd toe doet. Landjepik, loopgraven, kanonnen en voetvolk zijn de ingrediënten van de Oekraïense oorlog. Wie het verst kan schieten met granaten (de langste dracht, heet dat in het jargon) heeft het voordeel. Op dit moment zijn dat de Russen. Maar als het Westen de HIMARS-raketwerpers levert, zal het weer de Oekraïense krijgsmacht zijn.

De Verenigde Staten willen geen kanonnen of raketten leveren die doelen in Rusland zelf kunnen bestoken, want dan zou het escalatiegevaar te groot zijn en dat wil niemand. De inzet van een tactisch kernwapen (op het slagveld, of boven zee als demonstratie) zou dan in beeld komen. En al is die kans niet groot, naar omstandigheden is dat dichtbij. Het nieuwe randje is de communicatie aan Oekraïense kant. Die is snel, beter, en flexibel. Dat speelt de Russen parten, want zij blijken 'star' te opereren, wat hen kwetsbaar maakt.

2. VS houdt de boot nog af

In de VS zelf zijn onlangs al proeven gedaan met een HIMARS-versie die een zeer lange dracht heeft (raketten met een bereik van meer dan 500 kilometer) en volautomatisch schiet. Kunstmatige intelligentie maakt uit wanneer en waar op geschoten zal worden. Deze versie is heel mobiel en 'verbergt' dus zichzelf na gebruik. Eén persoon, ver achter het front, kan alles op een scherm overzien en een startknop indrukken of aan de noodrem trekken, van meerdere systemen tegelijk. Daarmee claimt het Amerikaanse leger op conventionele wijze lanceerinstallaties van de vijand preventief uit te kunnen schakelen.

Deze eenpersoonsoorlog is niet ver meer, maar de Amerikanen hebben deze PrSM-versie (precision strike missile) nog niet eens voor eigen gebruik vrijgegeven, laat staan aan een bondgenoot, laat staan aan Oekraïne. De Amerikaanse luchtmacht, niet vrij van onderlinge rivaliteit, vindt zo'n legeravontuur overbodig. Dat denkt men met eigen vliegtuigen wel af te kunnen.
Zo werkt het zware raketlanceersysteem dat Oekraïne ontvangt

3. Invloed van vliegtuigen duikt omlaag terwijl kosten stijgen

Maar die vliegtuigen spelen juist een betrekkelijk kleine rol in de Oekraïense oorlog. Sterker nog, er is kritiek in de VS op de blijkbaar overschatte rol van steeds duurdere gevechtsvliegtuigen. In het blad Task & Purpose wordt vastgesteld dat de Russen er nooit in zijn geslaagd om het klassieke doel van air superiority te behalen. Hun verliezen zijn groot (75 toestellen) vergeleken met Oekraïense luchtafweer ('maar' 24 van de 250 S-300 raketsystemen die ze hadden).
De verdediger lijkt in het voordeel, en het lijkt dan ook lonend om in dit soort systemen te investeren. Geen dure air superiority, maar goedkopere air deniability (vliegtuigen helemaal weghouden) zou het devies moeten zijn, een les die ook de Amerikaanse Air Force ter harte moet nemen. Een moeilijke boodschap voor de trotse Amerikaanse luchtmacht, die op 15 april 1953 (!) zijn laatste verlies op de grond leed.
De USAF vindt air superiority met peperdure stealthjagers vanzelfsprekend. Maar men heeft ook - een beetje gekscherend - uitgerekend dat als het huidige tempo van prijsstijging van gevechtsvliegtuigen doorzet, je van de hele defensiebegroting in 2054 één zo'n vliegtuig kunt kopen. Trouwens ook iets voor minister Kajsa Ollongren, die zes extra F-35's koopt, om te onthouden.
Waarom Russische tanks makkelijk ontploffen

4. Deze oorlog onderscheidt zich door de omvang van de schade

Nu de oorlog de grens van honderd dagen (en binnenkort de grens van vier maanden) passeert, verschijnen onvermijdelijk de resultatenlijstjes. Hoewel een foto van de lichamen op staat in Boetsja veel mensen meer zegt, doen we ook bescheiden aan die lijstjes omdat ze best iets vertellen.

Ook spelen ze een rol in de hoofdkwartieren waar het vervolg van de oorlog wordt gepland. Allereerst: de jongste uitgave van de Support Tracker van de universiteit van Kiel zet Nederland op de 23e plaats van landen die een deel van hun inkomen aan Oekraïne geven. Dat is minder dan Luxemburg (15e) en veel andere kleine Europese landen. En zelfs een plaatsje lager dan begin mei. Niet erg fraai.

In de eerste honderd dagen is de oorlog behalve slecht, natuurlijk ook verwoestend geweest. De Russische verliezen zouden 25.000 soldaten kunnen zijn, met gewonden erbij 80.000 'onbruikbare' militairen. Intussen uiteraard meer. De Russen verloren 1.000 tanks, 50 helikopters, 360 kanonnen en bijna 40 gevechtsvliegtuigen. Die worden haastig afbesteld of, uit beleefdheid, uitgesteld, en landen die Russische raketten in gedachten hadden, stellen bezorgd vast dat 60 procent van die munitie faalde.

Oekraïne zou intussen 'tienduizenden' militaire- en burgerdoden betreuren, en president Zelensky sprak onlangs van oplopende aantallen tot honderd doden en vijfhonderd gewonde Oekraïense soldaten per dag nadat de oorlog zich naar het Donetsbekken had verplaatst. Inmiddels zijn die aantallen daar verdubbeld.

Volgens Kyiv hebben Russische bombardementen in de eerste honderd dagen voor bijna 40.000 verwoeste gebouwen, 1.900 geruïneerde onderwijsinstellingen, 350 kapotgeschoten bruggen, 500 beschadigde ziekenhuizen en ongeveer evenveel in puin gelegde fabrieken gezorgd.

De Russische bombardementen joegen in Oekraïne zeven miljoen mensen op de vlucht en nog eens zeven tot acht miljoen naar het buitenland (waarvan er op hoop van zegen inmiddels twee miljoen zijn teruggekeerd). De Russen bezetten intussen 20 procent (was voor 24 februari 7 procent) van het grondgebied.

Onnodig te zeggen dat de Oekraïense economie enorm is gekrompen: -35 procent, de schade stond op 600 miljard dollar. Daar staat tegenover dat de Russische economie ook schade lijdt door de haast vijfduizend aparte sancties die het land te slikken heeft, en omdat de inflatie bijna 20 procent op jaarbasis is.

De oorlog mag dan wel eens wat gerelativeerd worden (er zijn jaar in, jaar uit zo'n 450 grote conflicten op de wereld waarvan ruim de helft gewelddadig), deze onderscheidt zich toch wel door de directe gevolgen voor de rest van de wereld. Volgens VN-crisiscoördinator Amin Awad lopen 1,4 miljard mensen hongergevaar door tekort aan graan en kunstmest.

Vrachtwagens met graan gestrand bij Oekraïense binnenhavens

5. Alle afspraken zijn niet meer dan papier

Met enig cynisme zou je kunnen zeggen dat de oorlog alle mooie dingen in de wereldpolitiek tot bijzaken degradeert. Dat geldt voor het ideaal van de naleving van het oorlogsrecht (ontzien van burgers en krijgsgevangenen, en 10 procent van de Russische munitie is alleen al naar de aard verboden), honger en milieu, en veel andere dingen die 'groot' zijn.

Maar ook verheven doelstellingen als wapenbeheersing zijn even geparkeerd. Dat geldt voor Russische dreigementen met kernwapens, maar wij verwelkomen ook Finland als mogelijk lid van de NAVO hoewel dat land (net als andere grootmachten trouwens) een verbod op landmijnen zonder meer verwerpt. Zoals de Finse defensieminister Sauli Niinistö het zei: "Alle afspraken zijn nu niet meer dan papier."

NUjij-reacties

Reacties op dit nieuwsbericht266 reacties