Nu de oorlog in Oekraïne langer duurt dan gedacht, stoppen steeds meer gastgezinnen met het bieden van onderdak aan Oekraïense vluchtelingen. Betrokken organisaties zien de problemen vooral bij gezinnen die de opvang zelf hebben georganiseerd.

In Nederland verblijven ruim 61.000 Oekraïense vluchtelingen, van wie ongeveer 20.000 buiten de gemeentelijke opvanglocaties wonen. Een groot deel van hen woont bij particulieren, maar het precieze aantal is onbekend.

Wel is duidelijk dat ruim driehonderd personen via de pilots van de door de overheid gesteunde organisatie RefugeeHomeNL zijn geplaatst. Meestal zijn het de gezinnen zelf die een Oekraïense vluchteling in huis nemen of zijn gekoppeld aan iemand via een andere organisatie. En steeds meer van die gezinnen komen daar nu van terug.

Precieze cijfers zijn er niet, maar het was bijvoorbeeld terug te zien bij de opening van een opvanglocatie in Leiden, nu zo'n twee weken geleden. Bij de opening werden 71 van de 100 beschikbare plekken gevuld door vluchtelingen die via de particuliere opvang weer bij de gemeente waren terechtgekomen.

Terug vanwege cultuurverschillen, financiën en gebrek aan privacy

Veiligheidsregio Hollands Midden, waar Leiden onder valt, zegt dat hier allerlei redenen voor zijn. "Cultuurverschillen, financiën, problemen doordat de mentale problemen van de vluchtelingen ernstig zijn of een gebrek aan privacy", meldt een woordvoerder.

Dit is vooral het geval bij particulieren die samen met vluchtelingen in één huis wonen. "Het delen van de keuken, badkamer en woonkamer is toch wel een flinke inbreuk op de privacy en dat is voor de lange termijn niet houdbaar." Een aantal van die mensen klopt vervolgens aan bij de gemeente met de vraag of een vluchteling kan worden overgedragen aan een gemeentelijke opvanglocatie zodra er plek is. Dat gebeurde in onder meer Leiden.

De woordvoerder zegt dat particuliere opvang in een heel aantal gevallen geen duurzame oplossing is. "Dat is ook te begrijpen: de eerst scope was dat de opvang van vluchtelingen zes maanden zou duren." En nu de oorlog voortduurt, is het onzeker hoelang de mensen nog bij een gastgezin moeten blijven.

Zorgen over de zomer

Mariia Shaidrova, hoofd van de afdeling ontheemde mensen bij Stichting Oekraïners in Nederland, ziet steeds vaker dat Oekraïense vluchtelingen op straat worden gezet of zelf willen vertrekken. "Het is niet meer zo effectief. De families zijn niet gescreend. Zij namen mensen op, maar dachten er niet bij na dat het zo lang zou duren."

Ze zegt zich zorgen te maken over de zomer. Dan duurt de particuliere opvang niet alleen al een paar maanden, maar willen veel gezinnen ook nog eens op vakantie.

Zowel de veiligheidsregio als Shaidrova zegt dat particuliere opvang wel duurzaam kan zijn, maar dat het belangrijk is dat de vluchtelingen een eigen leefruimte hebben, bijvoorbeeld een huisje op het terrein van een particulier.

'Keuze die weloverwogen genomen moet worden'

Ook het ministerie is bekend met deze signalen. Die lijken met name voor te komen bij gasthuishoudens die de opvang zelf organiseren, licht een woordvoerder toe.

"Het in huis nemen van ontheemden uit Oekraïne is een keuze die weloverwogen genomen dient te worden", laat hij weten. "Om het samenwonen zo goed mogelijk te laten verlopen", verwijst het ministerie naar RefugeeHomeNL.

Via RefugeeHomeNL worden de deelnemende gezinnen vooraf gescreend. Ook zorgt de organisatie ervoor dat ze zich ervan bewust zijn "dat er veel meer bij komt kijken dan een soort logeerpartij", zegt een woordvoerder het Rode Kruis, dat ook bij RefugeeHomeNL betrokken is. Dat kost soms tijd, maar daardoor kan er wel kwaliteit worden geboden, zei een woordvoerder van VluchtelingenWerk eerder tegen NU.nl

Ook het Rode Kruis heeft gehoord over situaties waarin gezinnen terugkomen van de opvang van Oekraïense vluchtelingen. "Maar die hebben geen betrekking op gasthuishoudens vanuit de pilots van RefugeeHomeNL", zegt de woordvoerder. "Ik kan me voorstellen dat Nederlandse burgers met goede bedoelingen mensen in huis nemen, zonder zich te realiseren wat het betekent om iemand uit een conflictsituatie voor een aantal maanden in huis te hebben."