De geleidelijke overgave van de verdedigers van de Azovstal-fabriek in de Oekraïense havenstad Mariupol is een symbolische zege voor Rusland, terwijl een tripje naar de grens en de vernietiging van een Russische pantserbrigade de Oekraïners juist moed inblazen. Maar in de strijd om het Donetsbekken, waar het nu eigenlijk om gaat, kan geen van beide kampen de kleinere successen verzilveren.

Ze mogen eindelijk weg uit de hel, 264 verdedigers van de enorme Azovstal-fabriek in Mariupol. Meer dan vijftig van hen zijn ernstig gewond. In de nacht van maandag op dinsdag worden ze in een tiental bussen geladen. Die brengen hen naar twee stadjes in pro-Russisch separatistisch gebied in Donetsk. Uiteindelijk moet een ruil voor Russische krijgsgevangenen de helden van Mariupol weer thuis brengen.

Veel verdedigers zitten volgens het Oekraïense leger nog vast in de bunkers onder het staalcomplex. Over hun overgave wordt nog druk onderhandeld met Rusland. Maar het hoge woord is eruit: Kyiv verwacht niet langer dat ze doorvechten; ze hebben "hun missie volbracht".

"We hopen dat we de levens van onze jongens kunnen redden", zei president Volodymyr Zelensky in een toespraak. "Er zijn zwaargewonden onder hen. Zij krijgen zorg. Oekraïne heeft levende Oekraïense helden nodig."

Na maanden van wanhopige gevechten komt de definitieve val van Mariupol niet met een donderslag. De Russen hadden al controle over de rest van de havenstad - en daarmee een veilige landbrug tussen Donetsk en de Krim. De omsingeling van Azovstal kost mankracht die ze elders goed kunnen gebruiken, maar er ging geen tactische dreiging meer uit van de verdedigers. Hun overgave is vooral een symbolische opsteker voor Rusland.

Even de grens met Rusland aantikken

Soldaten van het 227e bataljon van de Oekraïense 127e territoriale verdedigingsbrigade bereiken de rand van het bosje en hollen over het open veld. Twee van hen dragen een houten paal die is beschilderd met gele en blauwe banen. Ze zetten die een eindje verderop in de grond en verzamelen zich eromheen voor een videoboodschap aan hun opperbevelhebber, president Zelensky. "We hebben het gered, meneer de president, we zijn hier."

'Hier' is de Oekraïens-Russische grens. Die van voor de invasie, even ten noorden van Kharkiv, de tweede grootste stad van Oekraïne. Dat belangrijke culturele en industriële centrum werd maandenlang belegerd en in puin geschoten, maar hield stand. Felle Oekraïense tegenaanvallen, die medio april begonnen, duwen de Russische strijdkrachten inmiddels terug richting Rusland.

De mannen van het 227e bataljon glipten op 15 mei alvast langs de Russen om de grens aan te tikken. Vooralsnog vooral een symbolisch gebaar, want Oekraïne is er nog lang niet. Maar het is er wel een met veel meer mogelijke implicaties dan de overgave van Azovstal in Mariupol.

Als de Oekraïners blijven opstomen in het noordoosten, kunnen ze mogelijk de Russische bevoorrading naar Izyum verstoren. In die stad aan de rivier de Donets, ten zuidoosten van Kharkiv, wordt zwaar gevochten. Mogelijk komt dan ook de Russische stad Belgorod binnen het bereik van Oekraïens geschut - een nachtmerriescenario voor het Kremlin.

Oekraïense militairen bereiken de Russische grens
37
Oekraïense militairen bereiken de Russische grens

Zelfs Kremlin-cheerleaders moeten even slikken

Het Amerikaanse Huis van Afgevaardigden keurde op 11 mei een monsterpakket van hulp aan Oekraïne goed. Als de Senaat ook overstag gaat, kan Kyiv straks rekenen op 40 miljard dollar (bijna 38 miljard euro) extra steun, boven op de 14 miljard dollar die het al heeft ontvangen. Westers wapentuig, zware artillerie incluis, stroomt Oekraïne binnen.

De chef van de Oekraïense militaire inlichtingendienst toonde zich vorige week opvallend optimistisch. "Het omslagpunt komt in de tweede helft van augustus", voorspelde generaal-majoor Kyrylo Budanov in een interview met Sky News. "De meeste actieve gevechtshandelingen zullen tegen het einde van dit jaar zijn gestopt", zei hij. "Als resultaat zullen we het Oekraïense gezag herstellen over alle gebieden die we hebben verloren, inclusief het Donetsbekken en de Krim."

In Rusland sloeg de vernietiging van een pantserbrigade in de buurt van Severodonetsk, een stad in Luhansk in handen van Oekraïne, vorige week een flinke deuk in het publieke vertrouwen in de "speciale militaire operatie" in het buurland. Beelden van de wrakken van tientallen pantservoertuigen en vrachtwagens bij een opgeblazen pontonbrug leidden zelfs bij de Kremlin-cheerleaders op staatsmedia tot kritiek op de militaire leiding.

In een talkshow met een miljoenenpubliek op staatszender Rossiya 1 op maandag sprak militair commentator Mikhail Khodaryonok, oud-kolonel bij de luchtverdediging, ook openlijk zijn zorgen uit over het grote aantal beschikbare Oekraïense manschappen, hun hoge moreel en de westerse wapenstroom. "We zitten in complete geopolitieke isolatie en, hoe het ons ook steekt dit toe te geven, bijna de hele wereld is tegen ons. En dat is de situatie waar we uit moeten zien te komen."

Hoe een fatale rivieroversteek tot kritiek leidt bij pro-Russische bloggers
137
Hoe een fatale rivieroversteek tot kritiek leidt bij pro-Russische bloggers

Verdediger in het voordeel

Hoewel een blik op de nieuwsstroom van de afgelopen week dus doet veronderstellen dat Oekraïne opmarcheert en Rusland wegkrimpt, is de militaire realiteit minder zwart-wit. De slag om het Donetsbekken lijkt eerder uit te lopen op een patstelling dan op een duidelijke zege voor een van de strijdende partijen.

Het Russische plan is om de Oekraïense provincies Donetsk en Luhansk in het Donetsbekken volledig te veroveren. Om de Oekraïense verdedigers in dat gebied te omsingelen, proberen de Russen vanuit Izyum door te stoten naar de steden Barinkove (een belangrijk spoorwegknooppunt), Slovyansk en Kramatorsk.

De Russen hebben het grootste deel van Luhansk in handen, maar blijven steken op het goed verdedigde Severodonetsk (zoals de pontonbrugaanval liet zien). Rond Izyum maakten ze in de afgelopen week wel wat vorderingen, maar dat ging om hoogstens een paar duur bevochten kilometers per dag. Het grootste deel van de provincie Donetsk staat nog onder Oekraïense controle.

Het voornaamste probleem voor Moskou is dat de tegenstand in het Donetsbekken wordt geleverd door de geharde kern van het Oekraïense leger, goed bevoorraad en stevig ingegraven. De meeste militaire doctrines stellen dat een aanvaller een troepenoverwicht van zeker drie tegen een nodig heeft om zulke verdedigers omver te lopen. Voor de verovering van steden zoals Severodonetsk en Kramatorsk ligt die verhouding nog hoger.

Niet automatisch een dramatische ommekeer

Het lijkt er niet op dat Rusland zo veel soldaten tot zijn beschikking heeft. Het Britse ministerie van Defensie schatte afgelopen zondag dat een derde van de Russische invasiemacht buiten gevecht is gesteld.

Voor de Oekraïners is dat goed nieuws, maar het betekent niet automatisch een dramatische ommekeer in het oorlogsverloop. Verdedigers moeten uit hun loopgraven kunnen klimmen om een tegenoffensief te beginnen, wat meer mankracht en andere middelen vergt.

Geen simpele klus, zeker niet als de Russen zich op hun beurt ingraven. Dat ervaren de Oekraïners nu al in de strijd om het zuiden van hun land. Tegenaanvallen op beperkte schaal, zoals die rond Kharkiv, zijn wat anders dan een volwaardig offensief om Rusland over de hele linie terug te dringen.