Vrouwenrechtenorganisaties zien een stijging in de vraag naar abortuspillen sinds het uitbreken van de oorlog in Oekraïne. Op dit moment gaan er leveringen naar dat land en naar buurland Polen, dat meer dan drie miljoen vluchtelingen opvangt. Het doel: veilige abortus mogelijk maken voor Oekraïense vrouwen die tijdens hun vlucht voor de oorlog ongewenst zwanger zijn geraakt.

Zeker 25 Oekraïense vrouwen werden verkracht door Russische soldaten in Bucha. Dat meldde de Oekraïense ombudsman Lyudmila Denisova in april aan de BBC. Negen van die vrouwen, de jongste pas veertien jaar oud, raakten zwanger. Hoeveel soortgelijke gevallen van seksueel geweld er zijn in heel Oekraïne, wordt nog onderzocht.

Bij Women on Web zagen ze met name een toename in het aantal aanvragen voor abortuspillen na het drama in Bucha, zegt directeur Venny Ala-Siurua tegen NU.nl. De Canadese stichting helpt vrouwen wereldwijd een medische abortus tot twaalf weken te ondergaan, wanneer dat in hun land niet veilig kan.

Bij individuele aanvragen worden de abortuspillen na een medisch consult via de post naar de aanvrager gestuurd. Maar Women on Web coördineert ook grotere leveringen van duizenden pillen aan ziekenhuizen in Oekraïne. Volgens Ala-Siurua hebben de ziekenhuizen, medische instellingen en noodhospitalen daar grote tekorten aan medicijnen, waaronder abortuspillen.

Het is de eerste keer dat Women on Web, dat wereldwijd opereert, een operatie is gestart in Oekraïne. "We waren hier niet eerder actief, omdat het land veilige toegang tot abortus bood", aldus Ala-Siurua. "Zwangeren uit buurlanden als Polen komen normaal gesproken regelmatig naar Oekraïne voor een abortus." Maar sinds de oorlog is het vrijwel onmogelijk om daar nog een abortus te ondergaan en stijgt de vraag naar abortuspillen.

Daar komt bij dat gevluchte vrouwen die ongewenst zwanger zijn geraakt tijdens de oorlog in Oekraïne, in het katholieke Polen vaak geen abortus kunnen krijgen. Door de recent ingeperkte en omstreden antiabortuswetgeving in het land is een zwangerschap afbreken alleen nog toegestaan wanneer het leven van de moeder in gevaar is, of bij gevallen van verkrachting of incest. Dat valt soms echter lastig te bewijzen.

Mensen die in Polen anderen helpen bij het ondergaan van een illegale abortus riskeren een celstraf. Zo wacht de Poolse abortusactivist Justyna Wydrzynska een gevangenisstraf van drie jaar. Volgens Amnesty International gaf Wydrzynska een abortuspil aan een ongewenst zwangere vrouw en werd ze opgepakt.

De zaak krijgt internationale aandacht. Afgelopen dinsdag tijdens het wekelijkse vragenuur sprak ook de Nederlandse regering haar zorgen uit over de activist na Kamervragen van Sjoerd Sjoerdsma.

Grootste protest in decennia: Polen demonstreert tegen abortuswet
60
Grootste protest in decennia: Polen demonstreert tegen abortuswet

Chatten met de abortusondergrondse

De Oekraïense journalist Nastia Podorozhnya woont al jaren in Polen. Toen de oorlog uitbrak in haar thuisland, besloot ze een hulplijn op te zetten voor vrouwen op de vlucht. "Naast alle mooie hulpinitiatieven hoorden we meerdere verhalen over misbruik van en geweld tegen Oekraïense vrouwen. Toen wisten we dat we iets voor hen moesten doen." Het was het begin van de abortusondergrondse, vertelt ze aan NU.nl.

Ze ontwikkelde Martynka: een chatbot op Telegram aan wie je advies kunt vragen over psychologische en medische zaken, maar die je ook kan helpen bij praktische dingen als veilig reizen, slaapplekken of vertalen. Martynka spreekt Russisch, Engels en Oekraïens en werkt samen met internationale vrouwenrechtenorganisaties.

"Na de gebeurtenissen in Bucha wisten we dat de vraag naar informatie over hulp bij zwangerschapsafbreking zou gaan groeien", vertelt journalist Podorozhnya. "In Polen hebben maar weinig vluchtelingen direct toegang tot gezondheidszorg, laat staan abortus. De wachttijden zijn soms weken, en dokters kunnen daarnaast weigeren om de abortus uit te voeren. Met Martynka informeren we en brengen we vrouwen in contact met organisaties zoals Women on Web."

Op dit moment melden zich per maand meer dan honderd Oekraïense vrouwen bij zowel Martynka als Women on Web. Normaal gesproken komen bij laatstgenoemde zo'n 25.000 duizend individuele aanvragen per jaar binnen uit Polen, een aantal dat naar hun verwachting verder zal toenemen door de oorlog.

Podorozhnya vertelt dat ze bang is voor de Poolse autoriteiten, maar dat haar angst niets is vergeleken met die van gevluchte Oekraïense vrouwen. Daarom gaat ze stug door met haar hulplijn, om met het bieden van betrouwbare informatie haar steentje bij te dragen.